SỰ HÀI HƯỚC THÁNH THIỆN CỦA MẸ THÁNH TÊRÊSA AVILA – Nụ Cười Giữa Đau Khổ

MẸ THÁNH TÊRÊSA AVILA – VỊ THÁNH CÓ THỂ CƯỜI VỚI CHÚA GIỮA NHỮNG NGÀY ĐAU KHỔ

Có những vị thánh khiến người ta kính phục vì những phép lạ. Có những vị thánh khiến người ta cúi đầu vì những hy sinh. Nhưng nơi Mẹ Thánh Têrêsa Avila, người ta còn bắt gặp một điều rất đẹp: một tâm hồn yêu Chúa sâu đậm đến mức vẫn có thể mỉm cười giữa những ngày gian nan nhất.

1. Một vị thánh không thích những khuôn mặt lúc nào cũng cau có

Ngày nay, khi nhìn những bức tranh cổ về các vị thánh, có lẽ nhiều người tưởng tượng rằng các ngài lúc nào cũng nghiêm nghị, ít nói, gương mặt buồn bã, bước đi chậm rãi và chẳng bao giờ biết đùa.

Nhưng nếu được gặp Mẹ Thánh Têrêsa Avila, có lẽ chúng ta sẽ ngạc nhiên.

Mẹ là một nữ tu dòng Cát Minh người Tây Ban Nha, sống từ năm 1515 đến năm 1582. Mẹ là nhà thần bí, nhà cải tổ dòng tu và một trong những bậc thầy lớn về đời sống cầu nguyện của Giáo Hội. Nhưng bên cạnh đời sống nội tâm sâu xa, Mẹ còn có trí thông minh sắc bén, tính cách mạnh mẽ và một óc hài hước rất duyên dáng.

Mẹ có thể nói về những điều thiêng liêng cao sâu, nhưng cũng có thể bật cười trước những chuyện rất đời thường. Mẹ có thể dành hàng giờ cầu nguyện, nhưng không vì thế mà xem thường một nụ cười chân thành.

Mẹ hiểu rằng sống thánh thiện không có nghĩa là lúc nào cũng phải làm ra vẻ nghiêm trang. Yêu Chúa không có nghĩa là đánh mất niềm vui. Và sống đạo không có nghĩa là khiến những người chung quanh cảm thấy nặng nề mỗi khi đến gần mình.

Một câu nói nổi tiếng thường được gắn với Mẹ diễn tả rất rõ tinh thần ấy:

“Lạy Chúa, xin cứu chúng con khỏi những vị thánh đạo đức một cách ngớ ngẩn và những vị thánh có khuôn mặt cau có!”

Câu nói này được lưu truyền qua nhiều bản dịch, nhưng ý nghĩa thì thật gần gũi: đừng biến sự thánh thiện thành một chiếc mặt nạ buồn bã.

Mẹ không cổ võ một thứ đạo đức hời hợt, chỉ biết cười đùa mà thiếu cầu nguyện. Mẹ muốn các nữ tu yêu Chúa thật lòng, sống khiêm nhường, biết sửa mình và đem niềm vui đến cho người khác.

Bởi vì, nếu chúng ta nói rằng mình có Chúa trong lòng mà người bên cạnh chỉ cảm thấy sợ hãi, mệt mỏi và bị xét đoán, thì có lẽ chúng ta vẫn còn phải học rất nhiều về tình yêu của Người.

Các nguồn viết về linh đạo của Mẹ ghi nhận rằng sự vui tươi và hài hước là một nét đặc biệt trong tính cách của Mẹ, chứ không phải điều đối nghịch với đời sống chiêm niệm.

2. Một lần ngã xuống bùn và câu nói khiến người ta nhớ mãi

Có một câu chuyện được kể đi kể lại qua nhiều thế hệ về Mẹ Thánh Têrêsa Avila.

Cần nói rõ rằng đây là một giai thoại nổi tiếng trong truyền thống kể chuyện về Mẹ, nhưng không có đủ bằng chứng lịch sử để khẳng định từng chi tiết là sự kiện đã được ghi chép chắc chắn.

Chuyện kể rằng, trong một chuyến đi đường xa để phục vụ công cuộc cải tổ dòng Cát Minh, Mẹ phải di chuyển giữa thời tiết khắc nghiệt. Đường sá lầy lội, mưa gió khiến hành trình trở nên vất vả. Có phiên bản kể rằng Mẹ đang đi trên lưng lừa thì bất ngờ bị ngã xuống bùn.

Hãy thử hình dung cảnh ấy!

Một nữ tu đã lớn tuổi, dành cả đời để cầu nguyện và phục vụ Chúa, đang cố gắng hoàn thành công việc mà mình tin rằng Chúa trao phó. Thế rồi, giữa đường xa, thay vì được bình an tiến bước, Mẹ lại ngã nhào xuống bùn đất.

Áo quần lấm lem. Thân thể đau nhức. Chặng đường còn dài. Công việc vẫn đang chờ phía trước.

Nếu là chúng ta, có lẽ nhiều người sẽ than thở:

“Lạy Chúa, tại sao con đã cố gắng làm việc tốt mà mọi chuyện vẫn khó khăn đến thế?”

Có người sẽ buồn bực. Có người sẽ trách hoàn cảnh. Có người thậm chí tự hỏi liệu mình có đang đi sai đường hay không.

Nhưng theo giai thoại ấy, Mẹ Têrêsa đã ngước nhìn lên trời và thưa với Chúa bằng một lời trách yêu đầy hài hước:

“Lạy Chúa, nếu Chúa đối xử với bạn hữu của Chúa như thế này, chẳng trách Chúa có ít bạn đến vậy!”

Đọc đến đây, có lẽ chúng ta sẽ bật cười.

Nhưng đằng sau tiếng cười ấy là một điều rất sâu sắc.

Mẹ không cười nhạo Chúa. Mẹ cũng không phủ nhận những khó khăn mình đang chịu. Đó là cách người ta vẫn kể về mối tương quan thân tình của Mẹ với Chúa Giêsu: một tình bạn đủ gần gũi để có thể thưa với Người cả những điều rất thật trong lòng.

Một người xa lạ thường sợ nói thật vì sợ bị từ chối. Nhưng với một người bạn thân, đôi khi chúng ta có thể vừa đau vừa cười, vừa than thở vừa tiếp tục bước đi.

Đức tin trưởng thành không phải là không bao giờ than thở. Đức tin trưởng thành là dù có những lúc chẳng hiểu nổi chuyện gì đang xảy ra, ta vẫn không buông tay Chúa.

Tuy nhiên, điều làm nên sự thánh thiện của Têrêsa không chỉ là một câu nói dí dỏm. Điều quan trọng hơn chính là cuộc đời thực tế của Mẹ: một cuộc đời có những trở ngại, bệnh tật, chống đối và những chuyến đi đầy gian khổ, nhưng Mẹ vẫn kiên trì thực hiện điều mình xác tín là thánh ý Thiên Chúa.

Giai thoại về cú ngã xuống bùn có thể khiến ta mỉm cười. Còn sự kiên trì có thật của Mẹ mới là điều đáng để chúng ta học hỏi.

3. Đằng sau nụ cười là một thân thể từng chịu đau đớn khủng khiếp

Có lẽ, nếu chỉ nghe những câu chuyện vui về Mẹ, chúng ta sẽ nghĩ Mẹ là một người luôn lạc quan, chẳng bao giờ phải vật lộn với đau khổ.

Nhưng sự thật hoàn toàn khác.

Trong cuốn Tự thuật, Mẹ kể lại những năm tháng bệnh tật rất nặng nề của mình. Có thời gian, Mẹ đau đớn đến mức gần như không thể tự cử động. Những người chăm sóc phải dùng một tấm khăn để di chuyển thân thể Mẹ vì Mẹ quá đau khi bị chạm vào.

Mẹ từng trải qua một thời gian dài suy kiệt, phải nằm liệt giường và tiếp tục chịu những di chứng nghiêm trọng trong nhiều năm.

Điều cảm động là Mẹ không kể những đau đớn ấy như một người muốn tô vẽ mình thành anh hùng. Mẹ nhìn lại cuộc đời mình với ý thức sâu sắc về sự yếu đuối của con người và lòng thương xót của Thiên Chúa.

Mẹ thú nhận rằng, khi mới bắt đầu chịu bệnh, Mẹ đã rất khó khăn trong việc đón nhận đau khổ. Nhưng dần dần, Mẹ học cách phó thác và nhận ra rằng Thiên Chúa vẫn có thể hoạt động ngay trong những hoàn cảnh mà con người tưởng như hoàn toàn bế tắc.

Mẹ viết về niềm vui khi cuối cùng có thể bò bằng tay và đầu gối, sau một thời gian dài không thể đi lại bình thường. Đối với người khỏe mạnh, đó có thể chỉ là một việc nhỏ. Nhưng đối với một người từng gần như bất động, đó là một ân huệ lớn lao.

Hãy tưởng tượng một người phụ nữ từng phải nhờ người khác nâng đỡ từng chút một, giờ đây có thể tự nhích người tiến lên.

Có lẽ Mẹ đã hiểu một điều mà những người khỏe mạnh thường dễ quên: không phải lúc nào niềm vui cũng đến từ việc đạt được những điều lớn lao. Đôi khi, niềm vui chỉ đơn giản là hôm nay ta còn có thể bước thêm một bước, còn có thể cầu nguyện, còn có thể yêu thương một người bên cạnh.

Trong Tự thuật, Mẹ cho biết sau giai đoạn đầu đầy đau đớn, Mẹ đã đón nhận bệnh tật với sự phó thác và niềm vui sâu xa hơn, vì nhận ra rằng mình không phải đối diện với tất cả những điều ấy bằng sức riêng.

Đây là một chi tiết có nguồn trực tiếp từ lời kể của chính Mẹ, khác với giai thoại ngã xuống bùn được truyền tụng qua nhiều phiên bản.

Và chính ở đây, chúng ta mới hiểu được giá trị của sự hài hước thánh thiện.

Một nụ cười không nhất thiết có nghĩa là người ta không đau. Đôi khi, đó là dấu hiệu cho thấy nỗi đau chưa thể cướp mất hy vọng của người ấy.

Mẹ Têrêsa không phải người chưa từng khóc. Mẹ là người đã đi qua đau khổ mà không để đau khổ trở thành toàn bộ con người mình.

Mẹ không cần giả vờ rằng mọi chuyện đều dễ dàng. Mẹ chỉ học cách đặt những điều khó khăn ấy vào bàn tay Thiên Chúa.

Và khi có thể, Mẹ vẫn mỉm cười.

4. Mẹ không thích sự đạo đức giả mang chiếc áo nghiêm trang

Trong hành trình cải tổ dòng Cát Minh, Mẹ Têrêsa phải đối diện với không ít khó khăn. Mẹ muốn đưa các cộng đoàn trở về với tinh thần cầu nguyện, đời sống đơn sơ và sự kết hợp sâu xa với Thiên Chúa. Nhưng một công việc như thế không phải lúc nào cũng được mọi người đón nhận.

Mẹ phải đi nhiều nơi, tìm người đồng hành, xây dựng các cộng đoàn mới và giải quyết những vấn đề rất thực tế. Đó không phải cuộc đời chỉ có những giờ cầu nguyện bình an trong nhà nguyện.

Mẹ còn phải làm việc với những con người có tính cách khác nhau, có người quảng đại, có người yếu đuối, có người nhiệt thành, nhưng cũng có người quá coi trọng bản thân.

Và Mẹ hiểu rằng đôi khi, điều nguy hiểm nhất trong đời sống thiêng liêng không phải là một người biết mình yếu đuối, mà là một người tưởng mình đã thánh thiện hơn tất cả mọi người.

Trong các tác phẩm của mình, Mẹ thường sử dụng lối diễn đạt hóm hỉnh để vạch ra những sự lệch lạc như thế. Mẹ có thể nói về những người quá chú trọng vẻ bề ngoài của lòng đạo đức, đến mức quên mất tình yêu và sự khiêm nhường mà Thiên Chúa mong muốn.

Mẹ cũng có những nhận xét sắc sảo về chính bản thân mình. Ngay trong những trang đầu của Tự thuật, Mẹ nhìn lại tuổi trẻ và những thiếu sót của mình bằng sự thẳng thắn, không cố tô vẽ bản thân thành một con người hoàn hảo từ thuở ban đầu.

Đó là một nét đẹp rất đặc biệt.

Người thật sự khiêm nhường không cần lúc nào cũng bảo vệ hình ảnh của mình. Họ có thể nhận ra thiếu sót, chấp nhận được góp ý và đôi khi còn biết cười trước sự vụng về của chính mình.

Mẹ Têrêsa có một đời sống nội tâm sâu xa, nhưng Mẹ không muốn các nữ tu trở thành những người khép kín, khó gần và lúc nào cũng mang vẻ mặt nặng nề.

Theo những ghi chép về cuộc đời Mẹ, người bạn đồng hành và nữ tu Ana de San Bartolomé cũng nhắc đến việc Mẹ không thích những người buồn bã, ủ rũ. Câu nói về những “vị thánh cau có” được lưu truyền trong truyền thống Cát Minh gắn liền với tinh thần ấy.

Mẹ dạy chúng ta một bài học rất đáng suy nghĩ:

Đừng dùng vẻ nghiêm trang bên ngoài để che giấu một trái tim thiếu yêu thương.

Có người đọc kinh rất nhiều nhưng lại không thể nói với người thân một lời dịu dàng.

Có người tham dự những buổi cầu nguyện rất sốt sắng nhưng lại dễ dàng xét đoán người khác.

Có người luôn muốn chứng tỏ mình đạo đức, nhưng khi bị góp ý thì lập tức nổi giận.

Mẹ Têrêsa nhắc chúng ta rằng cầu nguyện chân thật phải dẫn đến một cuộc sống chân thật hơn. Càng đến gần Chúa, chúng ta càng phải học cách yêu thương, khiêm nhường và biết nhìn những giới hạn của mình bằng ánh mắt bao dung.

Một nụ cười không thay thế việc hoán cải. Nhưng một tâm hồn biết mỉm cười, biết nhận lỗi và biết bắt đầu lại có thể trở thành mảnh đất rất tốt cho ân sủng Thiên Chúa hoạt động.

5. Điều gì khiến Mẹ có thể vui tươi đến thế?

Có một câu hỏi rất đáng đặt ra: Tại sao một người từng chịu bệnh tật, đối diện với chống đối và gánh vác nhiều trách nhiệm như Mẹ Têrêsa Avila vẫn có thể giữ được nét vui tươi?

Câu trả lời không đơn giản là vì Mẹ có tính cách vui vẻ.

Niềm vui của Mẹ được nuôi dưỡng từ một mối tương quan sâu xa với Chúa Giêsu.

Trong tác phẩm Đường Hoàn Thiện (The Way of Perfection) và Lâu Đài Nội Tâm (The Interior Castle), Mẹ trình bày đời sống cầu nguyện như một hành trình đi vào tương quan thân tình với Thiên Chúa. Cầu nguyện không chỉ là đọc những lời kinh đã thuộc lòng, mà còn là học cách ở lại với Đấng yêu thương mình.

Mẹ nổi tiếng với cách diễn tả cầu nguyện như một cuộc trò chuyện thân tình giữa những người bạn yêu thương nhau.

Khi một người thật sự tin rằng mình được Thiên Chúa yêu thương, họ không còn phải sống chỉ để chứng minh giá trị của mình. Họ có thể nhìn nhận những thất bại mà không tuyệt vọng, chịu đựng những hiểu lầm mà không đánh mất lòng tốt, và tiếp tục làm điều đúng ngay cả khi con đường phía trước không dễ dàng.

Niềm vui ấy không phải lúc nào cũng ồn ào. Có những ngày, nó chỉ là sự bình an âm thầm giúp ta đứng dậy sau một thất bại.

Có những lúc, nó là sức mạnh để ta tiếp tục chăm sóc một người thân đang bệnh.

Có những lúc, nó là khả năng nói một lời tử tế với người vừa làm mình tổn thương.

Và cũng có những lúc, nó là một nụ cười nhẹ nhàng giữa những điều không như ý.

Têrêsa không dạy rằng người có đức tin sẽ không còn đau khổ. Chính cuộc đời Mẹ chứng minh điều ngược lại. Nhưng Mẹ cho thấy đau khổ không nhất thiết phải trở thành tuyệt vọng, và lòng đạo đức không nhất thiết phải khiến con người đánh mất sự vui tươi.

Đó cũng là lý do tại sao câu chuyện hài hước về cú ngã xuống bùn, dù không thể xác nhận mọi chi tiết lịch sử, vẫn chạm đến trái tim nhiều người. Nó diễn tả bằng một hình ảnh gần gũi điều mà cuộc đời Mẹ đã làm chứng: người yêu Chúa có thể thành thật về nỗi khó khăn của mình mà vẫn tiếp tục tin tưởng Người.

6. Câu chuyện của Mẹ dành cho chúng ta hôm nay

Bạn thân mến,

Có thể bạn không phải là một nữ tu. Có thể bạn chưa từng sống trong một tu viện, chưa từng thực hiện những chuyến đi gian khổ để cải tổ một dòng tu.

Nhưng có lẽ bạn cũng từng có những ngày chỉ muốn thở dài.

Bạn đã cố gắng sống tốt, nhưng người khác vẫn hiểu lầm.

Bạn đã hết lòng với gia đình, nhưng đôi khi chẳng ai nhận ra những hy sinh âm thầm của mình.

Bạn đã cầu nguyện rất nhiều cho một điều gì đó, nhưng câu trả lời vẫn chưa đến.

Bạn muốn sống tử tế, nhưng những áp lực cơm áo, công việc và những tổn thương trong lòng khiến bạn dần trở nên cáu gắt.

Rồi một ngày, chính bạn cũng nhận ra mình đang trở thành người mà người khác ngại đến gần.

Nếu Mẹ Têrêsa Avila có thể ngồi bên cạnh bạn hôm nay, có lẽ Mẹ sẽ không bắt đầu bằng một bài giảng dài dòng. Mẹ có thể nhắc bạn nhìn lại chính mình, nhẹ nhàng hơn một chút, thành thật hơn một chút và đừng quên niềm vui mà Chúa muốn ban tặng.

Mẹ sẽ nhắc bạn rằng sống thánh thiện không phải là không bao giờ mắc lỗi, mà là biết đứng dậy và tiếp tục bước đi.

Không phải là lúc nào cũng tỏ ra mạnh mẽ, mà là biết mình yếu đuối và dám phó thác cho Chúa.

Không phải là cười trước nỗi đau của người khác, mà là biết mang đến cho họ một chút ánh sáng khi cuộc đời họ đang tối tăm.

Và cũng không phải là biến mọi chuyện thành trò đùa, mà là biết khi nào cần nghiêm túc, khi nào cần im lặng, khi nào cần khóc với người đang đau khổ, và khi nào một nụ cười chân thành có thể giúp ai đó tìm lại hy vọng.

Bởi vì hài hước thánh thiện không phải là nói những câu thật hay để mọi người bật cười.

Đó là khả năng không đặt cái tôi của mình vào trung tâm mọi chuyện.

Là biết nhận ra sự vụng về của mình mà không ghét bỏ bản thân.

Là biết rằng mình chưa hoàn hảo, nhưng vẫn được Thiên Chúa yêu thương và mời gọi nên thánh mỗi ngày.

Và trên hết, đó là biết đem niềm vui của Tin Mừng đến cho những người đang sống bên cạnh mình.

Lời kết: Một nụ cười cũng có thể là lời cầu nguyện

Mẹ Thánh Têrêsa Avila qua đời năm 1582. Mẹ được Đức Giáo hoàng Grêgôriô XV tuyên thánh năm 1622 và được Đức Giáo hoàng Phaolô VI tuyên phong Tiến sĩ Hội Thánh năm 1970.

Nhưng điều khiến cuộc đời Mẹ gần gũi với chúng ta không chỉ là những danh hiệu cao quý ấy.

Đó còn là hình ảnh một người phụ nữ đã từng đau yếu, từng phải đấu tranh, từng đối diện với những công việc khó khăn, nhưng vẫn giữ được một tâm hồn mạnh mẽ, khiêm nhường và đầy sức sống.

Mẹ nhắc chúng ta nhớ rằng Thiên Chúa không chỉ hiện diện trong những giờ phút trang nghiêm nơi nhà nguyện. Người còn có thể gặp chúng ta giữa những công việc bình thường, những chuyến đi mệt mỏi, những lần thất bại và cả những khoảnh khắc chúng ta phải bật cười vì sự vụng về của chính mình.

Vậy nên, ngày mai, khi thức dậy, nếu cuộc sống không diễn ra như mong đợi, xin bạn đừng vội tuyệt vọng.

Hãy cầu nguyện. Hãy làm điều mình có thể làm. Hãy xin lỗi khi cần xin lỗi. Hãy tha thứ khi có thể tha thứ. Hãy tiếp tục bước đi, ngay cả khi con đường còn nhiều bùn đất.

Và nếu có lúc bạn thấy mình quá nghiêm khắc với bản thân, hãy nhớ đến Mẹ Têrêsa Avila, người được biết đến không chỉ vì sự thánh thiện sâu xa mà còn vì óc hài hước rất riêng.

Đừng để những khó khăn của cuộc đời lấy mất nụ cười của bạn. Đừng để sự đạo đức bên ngoài làm trái tim bạn trở nên lạnh lùng. Và đừng quên rằng một tâm hồn thuộc về Chúa vẫn có thể khóc, có thể cười, có thể yếu đuối, nhưng luôn biết đứng dậy trong tình yêu của Người.

Bởi vì đôi khi, giữa một thế giới đầy lo âu, một người có thể sống thánh thiện, yêu thương và giữ được nụ cười chân thành chính là một lời chứng rất đẹp về niềm vui của Tin Mừng.

Lạy Mẹ Thánh Têrêsa Avila, xin cầu cho chúng con biết yêu Chúa bằng một trái tim chân thành, sống khiêm nhường giữa những thành công và thất bại, và đem niềm vui đến cho những người chúng con gặp gỡ mỗi ngày. Amen.

Nguồn tham khảo và ghi chú lịch sử

Để bài viết giữ được tính trung thực, cần phân biệt những sự kiện có nguồn lịch sử với những giai thoại được truyền tụng:

1. Tác phẩm Tự thuật của Thánh Têrêsa Avila (The Life of St. Teresa of Jesus): nguồn sơ cấp về bệnh tật, những trải nghiệm nội tâm và hành trình thiêng liêng của Mẹ. Có thể đọc bản văn tại Christian Classics Ethereal Library.

2. EWTN – St. Teresa of Avila: giới thiệu cuộc đời, tính cách, trí thông minh và óc hài hước của Mẹ. Đọc bài tham khảo.

3. Teresa de Ávila – Humorismo espiritual: phân tích óc hài hước trong linh đạo Têrêsa, đồng thời đề cập lời chứng của Ana de San Bartolomé về việc Mẹ không thích những người buồn bã, ủ rũ. Đọc bài nghiên cứu.

4. Aleteia – The unexpected humor of St. Teresa of Avila: bài viết giới thiệu những câu nói và nét hài hước nổi bật của Mẹ. Đọc bài viết.

5. Giai thoại ngã xuống bùn: câu nói “Nếu Chúa đối xử với bạn hữu của Chúa như thế này…” được lưu truyền rộng rãi, nhưng chưa có đủ chứng cứ để xác nhận sự kiện đúng như các phiên bản kể lại. Vì thế, bài viết trình bày đây là giai thoại truyền thống, không coi đó là lời nói đã được xác minh chắc chắn từ một tài liệu đương thời.

Chìa Khóa Paul TMC

Điều gì đang khiến bạn mất bình an? Hãy chia sẻ một lời nguyện cùng chúng tôi.

Nếu bạn biết một người đang mệt mỏi, hãy gửi câu chuyện này đến họ như một lời động viên.

Theo dõi Chiakhoa.net để khám phá thêm những câu chuyện linh thiêng về các thánh và những bài học đức tin chạm đến trái tim.