Đừng Để Thế Gian Định Giá Linh Hồn Bạn – Chúa Nhật XXIX Thường Niên A
Tiền bạc có thể mua được nhiều thứ, nhưng không thể mua được phẩm giá làm con Thiên Chúa.
Tin Mừng: Mt 22, 15–21
“Của Xê-da, trả về Xê-da; của Thiên Chúa, trả về Thiên Chúa.”
1. Có bao giờ bạn cảm thấy mình không đủ tốt?
Có bao giờ bạn thức dậy vào buổi sáng, cầm điện thoại lên và điều đầu tiên bạn làm là nhìn xem người khác đang sống thế nào?
Một người bạn vừa mua được chiếc xe mới. Một người cùng tuổi đã có nhà, có công việc ổn định. Một người từng học chung với bạn nay thành đạt, đi du lịch khắp nơi, được nhiều người ngưỡng mộ. Còn bạn, sau bao nhiêu năm cố gắng, vẫn đang loay hoay với tiền nhà, tiền ăn, những khoản nợ chưa trả hết và một tương lai chưa biết sẽ đi về đâu.
Bạn mỉm cười chúc mừng người khác. Nhưng khi đặt điện thoại xuống, lòng bạn bỗng chùng lại.
Bạn tự hỏi:
“Tại sao mình cố gắng nhiều như vậy mà vẫn chưa bằng người ta?”
“Mình có thực sự là một người có giá trị không?”
“Hay là mình đã thất bại rồi?”
Có những người trẻ không nói ra những câu hỏi ấy. Họ vẫn đi làm, vẫn cười đùa, vẫn đăng những bức ảnh vui vẻ lên mạng xã hội. Nhưng sâu bên trong, họ đang âm thầm kiệt sức vì cảm thấy mình luôn thua kém.
Thế giới hôm nay có một cách rất tinh vi để khiến chúng ta nghi ngờ giá trị của chính mình: nó không cần nói rằng bạn vô dụng. Nó chỉ cần liên tục cho bạn thấy có những người giỏi hơn, giàu hơn, đẹp hơn, thành công hơn bạn.
Rồi một ngày, bạn bắt đầu tin rằng mình chỉ đáng được yêu khi mình thành công; chỉ đáng được tôn trọng khi mình có tiền; chỉ đáng được công nhận khi mình làm được điều gì đó thật lớn lao.
Bạn biến cuộc đời thành một cuộc thi không có vạch đích. Và điều đáng buồn nhất là ngay cả khi đã đạt được một điều mình từng mơ ước, bạn vẫn sợ một ngày nào đó sẽ có người vượt qua mình.
Nhưng hôm nay, Tin Mừng đặt trước mặt chúng ta một câu hỏi khác, sâu hơn tất cả những bảng xếp hạng của cuộc đời:
Nếu một ngày bạn không còn tiền bạc, địa vị, thành tích hay sự ngưỡng mộ của người khác, bạn còn là ai?
Đó không chỉ là câu hỏi của tâm lý học. Đó còn là câu hỏi của đức tin, của phẩm giá con người và của chính mối tương quan giữa chúng ta với Thiên Chúa.
2. Một đồng tiền và câu hỏi làm lộ ra cả một trái tim
Tin Mừng kể rằng những người Pharisêu tìm cách gài bẫy Đức Giêsu. Họ sai các môn đệ của mình cùng với những người thuộc phe Hêrôđê đến hỏi Người:
“Có được phép nộp thuế cho Xê-da hay không?”
Thoạt nghe, đây có vẻ chỉ là một câu hỏi về nghĩa vụ công dân. Nhưng thực ra, đó là một cái bẫy được tính toán rất khéo.
Nếu Đức Giêsu trả lời rằng phải nộp thuế, Người có thể bị xem là đứng về phía quyền lực Rôma, vốn đang thống trị dân Do Thái. Nếu Người nói không được nộp, Người có thể bị tố cáo là chống lại hoàng đế.
Một câu trả lời tưởng như đơn giản có thể đẩy Người vào thế đối đầu với một trong hai phía.
Đức Giêsu không né tránh câu hỏi. Người yêu cầu họ đưa cho Người xem đồng tiền nộp thuế. Họ đưa ra một đồng đênariô. Người hỏi: “Hình và danh hiệu này là của ai đây?”
Họ đáp: “Của Xê-da.”
Bấy giờ Người nói: “Thế thì của Xê-da, trả về Xê-da; của Thiên Chúa, trả về Thiên Chúa.”
Một câu trả lời ngắn gọn, nhưng mở ra cả một chân trời suy tư.
Đức Giêsu không nói rằng tiền bạc là xấu. Người cũng không dạy con người trốn tránh trách nhiệm đối với xã hội. Người cho thấy rằng nghĩa vụ trần thế có chỗ đứng của nó, nhưng không một quyền lực trần thế nào được chiếm lấy vị trí tối hậu thuộc về Thiên Chúa.
Đồng tiền mang hình và danh hiệu của hoàng đế. Nhưng con người không được sinh ra chỉ để mang hình ảnh của một nền kinh tế, một chế độ, một tầng lớp xã hội hay một hệ thống đánh giá nào đó.
Con người mang hình ảnh Thiên Chúa.
Sách Sáng Thế viết: “Thiên Chúa sáng tạo con người theo hình ảnh mình” (St 1,27).
Đây là nền tảng sâu xa của phẩm giá con người trong đức tin Công giáo.
Bạn có thể là một sinh viên chưa tìm được việc làm. Bạn có thể là một công nhân đang thuê trọ trong căn phòng nhỏ. Bạn có thể là người cha đang chật vật nuôi con, người mẹ đang âm thầm chăm sóc gia đình, hay một người trẻ vừa trải qua thất bại mà chẳng ai biết.
Nhưng không điều nào trong số đó có thể xóa đi phẩm giá của bạn.
Bạn không cần trở thành người nổi tiếng mới có giá trị. Bạn không cần kiếm được thật nhiều tiền mới xứng đáng được yêu thương. Bạn không cần được tất cả mọi người công nhận mới có thể sống một cuộc đời đáng quý.
Giá trị của bạn không bắt đầu từ những gì bạn sở hữu. Nó bắt đầu từ chính phẩm giá của một con người được Thiên Chúa yêu thương.
Và một khi hiểu được điều ấy, bạn sẽ bắt đầu nhìn cuộc đời bằng một đôi mắt khác.
3. Câu chuyện có thật: Người bác sĩ bước vào địa ngục nhưng không để địa ngục quyết định mình là ai
Năm 1942, giữa thời kỳ Đức Quốc xã bách hại người Do Thái, một bác sĩ tâm thần người Áo tên là Viktor Emil Frankl bị trục xuất cùng gia đình. Trong những năm tiếp theo, ông trải qua nhiều trại tập trung của Đức Quốc xã, trong đó có Auschwitz.
Đó không phải một chuyến đi mà con người có thể lựa chọn. Đó là một hành trình bị tước đoạt tự do, tài sản, an toàn và phẩm giá.
Frankl từng là một bác sĩ, một nhà nghiên cứu, một người có nghề nghiệp và tương lai. Nhưng trong trại tập trung, những danh phận ấy không còn bảo vệ ông trước sự tàn bạo của chế độ.
Ông phải chịu đói rét, lao động cưỡng bức, sự nhục mạ và nỗi bất an thường trực. Ông mất cha mẹ, người anh trai và người vợ đang mang thai trong thảm họa Holocaust. Bản thảo công trình khoa học mà ông tâm huyết cũng bị tước mất.
Hãy thử hình dung một người đã dành nhiều năm xây dựng sự nghiệp, vun đắp tình yêu và chuẩn bị cho tương lai. Rồi chỉ trong một hoàn cảnh vượt ngoài sức tưởng tượng, gần như tất cả những gì làm nên thế giới của người ấy đều bị phá hủy.
Nếu giá trị của một con người chỉ nằm ở tài sản, nghề nghiệp, thành công hay những mối quan hệ mà họ đang có, thì khi tất cả bị lấy đi, họ còn lại gì?
Đây chính là câu hỏi mà cuộc đời Frankl buộc chúng ta phải đối diện.
Trong tác phẩm Đi tìm lẽ sống (Man’s Search for Meaning), được xuất bản lần đầu bằng tiếng Đức năm 1946, Frankl thuật lại kinh nghiệm trong trại tập trung và trình bày những suy tư đã góp phần hình thành phương pháp trị liệu ý nghĩa, thường được gọi là logotherapy.
Ông nhận thấy rằng, ngay trong những hoàn cảnh tàn khốc, con người vẫn có thể tìm thấy ý nghĩa qua tình yêu, trách nhiệm, công việc có ý nghĩa và cách họ đối diện với những đau khổ không thể tránh khỏi. Ông cũng ghi nhận rằng có những tù nhân vẫn cố gắng chia sẻ thức ăn, an ủi người khác hoặc giữ lại một chút nhân phẩm giữa cảnh cùng cực.
Frankl không phủ nhận sức tàn phá của đau khổ. Ông cũng không cho rằng chỉ cần suy nghĩ tích cực là con người có thể vượt qua mọi bi kịch. Nhưng từ trải nghiệm của mình, ông đặt ra một nhận định quan trọng: hoàn cảnh có thể thu hẹp nghiêm trọng tự do bên ngoài của con người, song không phải lúc nào nó cũng quyết định hoàn toàn thái độ và lựa chọn đạo đức của họ.
Năm 1945, sau khi được giải phóng, Frankl trở về Vienna. Ông phải đối diện với sự thật đau đớn rằng nhiều người thân đã không còn. Ông tiếp tục làm việc trong ngành tâm thần học và tái xây dựng cuộc đời. Năm 1946, ông hoàn thành bản thảo Đi tìm lẽ sống trong một khoảng thời gian rất ngắn, dựa trên kinh nghiệm và những suy tư mà ông đã trải qua.
Câu chuyện của Frankl không phải là câu chuyện một người chưa từng đau khổ. Đó là câu chuyện một người đã đi qua một trong những chương đen tối nhất của lịch sử nhân loại và cố gắng tìm lại ý nghĩa của sự sống sau mất mát.
Cần nói rõ: Frankl không phải là nhân vật trong Tin Mừng, và trải nghiệm của ông không chứng minh trực tiếp một giáo lý Công giáo. Ông là một bác sĩ Do Thái, có hành trình tư tưởng riêng. Nhưng kinh nghiệm của ông mở ra một cuộc đối thoại sâu sắc với câu hỏi mà Tin Mừng hôm nay đặt ra: Điều gì làm nên giá trị của một con người?
Nếu giá trị của con người chỉ được quyết định bởi những gì xã hội có thể lấy đi, thì phẩm giá ấy sẽ vô cùng mong manh.
Nếu một người chỉ đáng kính trọng khi họ có quyền lực, thì người yếu thế sẽ không còn đáng được tôn trọng.
Nếu một người chỉ đáng được yêu thương khi họ hữu ích, thì người bệnh tật, người già yếu, người thất bại và người không còn khả năng làm việc sẽ bị đẩy ra bên lề.
Đức tin Kitô giáo đi theo một hướng khác.
Con người có phẩm giá không phải vì họ luôn thành công, nhưng vì họ là con người được Thiên Chúa tạo dựng và yêu thương. Phẩm giá ấy không biến mất khi họ nghèo đi, đau yếu, thất nghiệp hay bị người đời khinh miệt.
Thế gian có thể tước đi nhiều điều nơi bạn. Nhưng thế gian không có quyền tuyên bố rằng bạn không còn đáng được yêu thương.
Đó là điều người trẻ cần nghe giữa một thời đại mà rất nhiều người đang cố gắng trở thành phiên bản thành công nhất của chính mình, nhưng đôi khi lại quên mất cách yêu thương con người thật của mình.
Ghi chú tư liệu: Những chi tiết lịch sử trên dựa vào tiểu sử Viktor Frankl và tác phẩm tự thuật của ông; phần liên hệ với Tin Mừng là suy tư thần học, không phải lời trích dẫn của Frankl.
4. Khi mạng xã hội trở thành chiếc cân đo linh hồn
Ngày nay, chúng ta có thể biết rất nhiều về cuộc sống của người khác mà lại hiểu rất ít về chính mình.
Chỉ cần mở điện thoại, chúng ta nhìn thấy những người trẻ thành đạt, những chuyến du lịch xa hoa, những căn nhà đẹp, những mối tình lãng mạn, những công việc đáng mơ ước.
Nhưng điều chúng ta nhìn thấy thường chỉ là một phần được chọn lọc của cuộc sống. Chúng ta nhìn thấy thành quả của người khác, trong khi lại nhìn thấy toàn bộ những lo âu, thất bại và thiếu sót của bản thân.
Sự so sánh ấy không công bằng ngay từ đầu.
Một người có thể đăng bức ảnh cười rất tươi nhưng vừa trải qua một đêm khóc vì áp lực. Một người có thể sở hữu chiếc xe đắt tiền nhưng đang gánh những khoản nợ mà không ai biết. Một người có thể được hàng nghìn người theo dõi nhưng lại cảm thấy cô đơn khi trở về căn phòng của mình.
Điều này không có nghĩa mọi thành công đều giả tạo hay mạng xã hội luôn có hại. Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta sử dụng những gì mình nhìn thấy để đánh giá bản thân như thế nào.
Khi lượt thích trở thành thước đo giá trị, sự im lặng của người khác dễ bị hiểu thành sự phủ nhận.
Khi mức lương trở thành thước đo thành công, người làm công việc bình thường dễ cảm thấy mình thấp kém.
Khi ngoại hình trở thành điều kiện để được chấp nhận, người trẻ có thể bắt đầu ghét chính cơ thể mà mình đang sống trong đó.
Dần dần, chúng ta không còn hỏi: “Tôi có đang sống tốt không?”
Chúng ta chỉ hỏi: “Người khác nghĩ gì về tôi?”
Và rồi, thay vì sống một cuộc đời có ý nghĩa, chúng ta bắt đầu trình diễn một cuộc đời có vẻ đáng ngưỡng mộ.
Triết học hiện sinh từng đặt ra một câu hỏi căn bản về tự do: Liệu chúng ta có đang thực sự lựa chọn cuộc đời mình, hay chỉ đang sống theo những kỳ vọng mà người khác áp đặt?
Trong đời sống Kitô hữu, câu hỏi ấy còn đi xa hơn: Tôi có đang để những tiêu chuẩn của thế gian thay thế tiếng nói của lương tâm và tiếng gọi của Thiên Chúa không?
Không phải mọi kỳ vọng xã hội đều sai. Chúng ta cần học tập, làm việc, phát triển năng lực và sống có trách nhiệm. Nhưng khi những điều ấy trở thành toàn bộ căn tính của mình, chúng có thể biến thành những ông chủ khắc nghiệt.
Bạn không còn làm việc vì muốn đóng góp cho đời. Bạn làm việc vì sợ bị xem là kém cỏi.
Bạn không còn học tập vì khao khát hiểu biết. Bạn học vì sợ thua bạn bè.
Bạn không còn chăm sóc bản thân vì trân trọng sự sống. Bạn chăm sóc bản thân chỉ vì sợ mình không đủ đẹp trong mắt người khác.
Bạn không còn yêu một người vì muốn cùng nhau xây dựng hạnh phúc. Bạn cố giữ một mối quan hệ vì sợ bị bỏ lại phía sau.
Đến lúc ấy, một câu hỏi của Tin Mừng trở nên vô cùng gần gũi:
Ai đang thực sự làm chủ cuộc đời tôi?
Thiên Chúa, Đấng biết rõ con người thật của tôi? Hay ánh nhìn của những người thậm chí không biết tôi đã trải qua những gì?
5. “Của Xê-da, trả về Xê-da”: Thiên Chúa không dạy chúng ta trốn chạy cuộc đời
Có một cách hiểu sai mà chúng ta cần tránh: nếu thuộc về Thiên Chúa, người Kitô hữu chỉ cần lo việc đạo đức, còn những chuyện tiền bạc, công việc, xã hội hay trách nhiệm công dân không quan trọng.
Đó không phải là ý nghĩa đầy đủ của lời Đức Giêsu.
Người không bảo chúng ta vứt bỏ đồng tiền. Người cũng không dạy chúng ta khinh thường những trách nhiệm của cuộc sống trần thế.
Là người Kitô hữu, chúng ta vẫn phải làm việc, đóng thuế theo luật, tôn trọng những quy định chính đáng, giữ lời hứa, trả những món nợ và thực hiện trách nhiệm đối với gia đình cũng như xã hội.
Một người cầu nguyện thật nhiều nhưng cố tình trốn tránh nghĩa vụ của mình không thể lấy đức tin làm lý do để biện minh.
Một người đi lễ hằng tuần nhưng gian lận trong kinh doanh, bóc lột người lao động hoặc lợi dụng lòng tin của người khác cũng không thể nói rằng mình đã trả về cho Thiên Chúa những gì thuộc về Người.
Đức tin không làm chúng ta xa rời cuộc sống. Đức tin giúp chúng ta sống cuộc sống ấy cách ngay thẳng hơn.
Người trẻ Công giáo có thể mơ ước trở thành một bác sĩ giỏi, một kỹ sư tài năng, một doanh nhân thành đạt, một người thầy tận tâm hay một người lao động có tay nghề cao. Không có gì sai khi muốn phát triển khả năng và tạo dựng một cuộc sống ổn định.
Tiền bạc có thể giúp một người chăm sóc cha mẹ, nuôi dạy con cái, hỗ trợ người nghèo và thực hiện nhiều điều tốt đẹp. Thành công có thể mở ra những cơ hội phục vụ mà trước đó người ta chưa có.
Vấn đề không phải là chúng ta có bao nhiêu tiền, mà là tiền bạc đang giữ vị trí nào trong lòng chúng ta.
Chúng ta đang làm chủ đồng tiền, hay đồng tiền đang làm chủ chúng ta?
Chúng ta sử dụng quyền lực để bảo vệ người yếu thế, hay dùng nó để khiến người khác sợ hãi?
Chúng ta theo đuổi thành công để làm cho cuộc đời tốt đẹp hơn, hay sẵn sàng đánh đổi lương tâm để có được nó?
Lời Đức Giêsu không tạo ra một bức tường ngăn cách giữa đức tin và đời sống. Người mời gọi chúng ta đem ánh sáng của đức tin vào chính những nơi chúng ta học tập, làm việc, kiếm tiền và xây dựng tương lai.
Trả về cho Xê-da những gì thuộc về Xê-da. Nhưng đừng trao cho Xê-da quyền quyết định tất cả những gì thuộc về con người bạn.
Bạn có thể làm việc cho một công ty, nhưng không vì thế mà phải bán rẻ lương tâm.
Bạn có thể mong muốn thăng tiến, nhưng không cần chà đạp người khác để tiến lên.
Bạn có thể kiếm tiền để sống tốt hơn, nhưng đừng để mình giàu lên bằng cách khiến người khác nghèo đi trong phẩm giá.
Bạn có thể mong được mọi người yêu quý, nhưng đừng vì muốn làm hài lòng tất cả mà đánh mất sự thật.
Đó là cách một người Kitô hữu sống giữa thế gian mà không để những giá trị sai lạc của thế gian chiếm lấy trái tim mình.
6. Nếu đồng tiền mang hình hoàng đế, con người mang hình ảnh ai?
Đây có lẽ là điểm sâu nhất của Tin Mừng hôm nay.
Đức Giêsu không chỉ hỏi về đồng tiền. Người hỏi về hình ảnh và danh hiệu được khắc trên đồng tiền ấy.
Và chính câu hỏi này gợi chúng ta nhớ đến sách Sáng Thế: con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa.
Trong thần học Công giáo, điều đó không có nghĩa Thiên Chúa có hình dáng thể lý giống con người. Hình ảnh Thiên Chúa nơi con người nói đến phẩm giá đặc biệt của con người, khả năng nhận biết và yêu mến, tự do, lý trí, đời sống tương quan và lời mời gọi sống trong hiệp thông với Thiên Chúa.
Chúng ta không phải những món hàng được sản xuất để rồi định giá bằng khả năng sinh lời.
Chúng ta không phải những con số trong một bảng thống kê.
Chúng ta không phải một chức danh nghề nghiệp, một mức thu nhập hay một vị trí trong xã hội.
Mỗi người là một nhân vị, có phẩm giá không thể bị giản lược thành công dụng hay giá trị trao đổi.
Hãy nghĩ đến một người cha đã già, không còn khả năng làm việc như trước. Khi còn trẻ, ông từng là trụ cột gia đình, kiếm tiền nuôi vợ con, sửa sang nhà cửa và gánh vác bao nhiêu trách nhiệm. Nhưng đến lúc sức khỏe suy giảm, ông phải nhờ con cái giúp đỡ.
Nếu giá trị của con người chỉ được đo bằng những gì họ làm ra, chẳng phải ông sẽ trở thành một gánh nặng sao?
Nhưng người con biết yêu thương sẽ không nhìn cha mình như một khoản chi phí cần cắt giảm. Họ nhớ rằng đôi bàn tay đang run rẩy ấy từng nắm lấy tay mình khi tập đi; đôi vai đã còng ấy từng cõng mình qua những ngày thơ bé; người đàn ông đang cần được chăm sóc ấy từng âm thầm dành cả cuộc đời để chăm sóc gia đình.
Phẩm giá của ông không biến mất khi sức lực suy tàn.
Điều này cũng đúng với người bệnh không thể lao động, người khuyết tật, người thất nghiệp, người già cô đơn và những ai đang bị xã hội coi là kém thành công.
Trong ánh sáng Tin Mừng, không ai chỉ đáng được tôn trọng khi còn hữu ích cho người khác.
Chúng ta không yêu thương một người chỉ vì họ có thể đem lại điều gì cho mình. Chúng ta yêu thương họ vì họ là một con người.
Đó cũng là lý do tại sao phẩm giá con người không thể bị mua bán, không thể bị tước đoạt tùy tiện và không thể bị biến thành món hàng mặc cả.
Nếu thực sự tin rằng mỗi người mang hình ảnh Thiên Chúa, chúng ta không thể vừa đọc kinh yêu mến Chúa vừa khinh thường người nghèo; không thể vừa tôn kính thánh giá vừa làm tổn thương người yếu thế; không thể vừa cầu xin lòng thương xót vừa từ chối nhìn nhận phẩm giá của người khác.
Bởi vì kính trọng con người không phải là một việc phụ thêm cho đời sống đức tin.
Đó là một trong những cách cụ thể chúng ta đáp lại Thiên Chúa.
7. Khoa học có thể đo nhiều thứ, nhưng không thể biến con người thành một con số
Khoa học hiện đại giúp chúng ta hiểu biết sâu sắc hơn về thế giới. Y học có thể đo nhịp tim, xét nghiệm máu và phát hiện nhiều căn bệnh. Kinh tế học có thể phân tích thu nhập, năng suất và sự phân phối nguồn lực. Tâm lý học có thể nghiên cứu cảm xúc, hành vi và những ảnh hưởng của môi trường sống.
Những công cụ ấy rất hữu ích. Chúng giúp con người chăm sóc sức khỏe, cải thiện điều kiện sống và đưa ra những quyết định tốt hơn.
Nhưng một vấn đề xuất hiện khi chúng ta nhầm lẫn giữa việc đo lường một khía cạnh của con người với việc xác định toàn bộ giá trị của con người ấy.
Một bài kiểm tra có thể đo một số năng lực nhất định, nhưng không thể diễn tả trọn vẹn lòng nhân hậu của người làm bài.
Một bảng lương có thể cho biết thu nhập, nhưng không thể nói hết sự tận tụy của một người dành cho gia đình.
Một hệ thống đánh giá hiệu suất có thể ghi nhận kết quả công việc, nhưng không thể tự mình đo hết lòng can đảm của người dám từ chối gian lận, dù phải chịu thiệt thòi.
Một ứng dụng có thể đếm hàng nghìn lượt tương tác, nhưng không thể từ con số ấy mà kết luận một người đang được yêu thương sâu sắc đến mức nào.
Đây là sự phân biệt quan trọng giữa dữ liệu về một con người và chính con người ấy.
Trong triết học, người ta đã tranh luận lâu dài về sự khác biệt giữa việc nhìn con người như một phương tiện và nhìn nhận con người như một chủ thể có phẩm giá. Immanuel Kant, chẳng hạn, nhấn mạnh rằng con người phải luôn được tôn trọng như một mục đích tự thân, chứ không chỉ như một phương tiện để đạt mục tiêu.
Cách diễn đạt của Kant thuộc một truyền thống triết học riêng, không đồng nhất với thần học Công giáo. Tuy nhiên, nó có thể giúp chúng ta suy nghĩ sâu hơn về một điều mà giáo huấn Công giáo luôn bảo vệ: con người không được đối xử đơn thuần như công cụ phục vụ lợi ích của người khác.
Hãy nhìn vào một người lao động.
Họ không chỉ là số giờ làm việc, mức lương phải trả hay sản lượng có thể tạo ra. Họ còn là một người con đang lo cho cha mẹ già, một người mẹ đang nuôi con nhỏ, một người trẻ đang cố gắng xây dựng tương lai, một con người cần được nghỉ ngơi, được tôn trọng và được sống trong điều kiện xứng đáng.
Khi chúng ta chỉ nhìn thấy phần có thể tính toán được, chúng ta dễ quên phần không thể quy đổi thành tiền.
Đức tin không chống lại khoa học. Trái lại, đức tin mời gọi chúng ta sử dụng tri thức với sự khiêm tốn và trách nhiệm đạo đức.
Khoa học giúp chúng ta hiểu con người vận hành như thế nào. Nhưng khi bàn về điều gì là tốt, điều gì là công bằng, điều gì đáng được bảo vệ và chúng ta phải sống với nhau ra sao, chúng ta còn cần suy tư đạo đức, triết học và những nguyên tắc tôn trọng phẩm giá con người.
Điều gì có thể đo được không phải lúc nào cũng là điều quan trọng nhất. Và điều quan trọng nhất của một con người không phải lúc nào cũng có thể được đo bằng một con số.
8. Điều nguy hiểm nhất không phải là nghèo tiền, mà là nghèo tình yêu
Có người có rất ít tiền nhưng giàu lòng nhân ái.
Có người sở hữu nhiều tài sản nhưng luôn sợ mất phần hơn.
Có người không có địa vị cao trong xã hội nhưng sẵn sàng giúp một người xa lạ.
Cũng có người thành công trong công việc nhưng đã lâu không còn đủ kiên nhẫn để lắng nghe cha mẹ, không còn thời gian cho con cái và không còn nhận ra nỗi buồn của người bạn đời.
Chúng ta không nên lãng mạn hóa sự nghèo khó hay xem tiền bạc là nguồn gốc của mọi điều xấu. Nghèo đói thực sự có thể gây ra những đau khổ rất lớn, và người nghèo có quyền được sống trong điều kiện tốt đẹp hơn.
Nhưng điều cần suy nghĩ là: chúng ta có thể sở hữu ngày càng nhiều thứ mà trái tim lại ngày càng trở nên nghèo nàn.
Chúng ta có thể mua một món quà đắt tiền cho cha mẹ nhưng không dành nổi mười phút để hỏi hôm nay cha mẹ có khỏe không.
Chúng ta có thể quyên góp một khoản tiền lớn để được mọi người biết đến nhưng lại lạnh lùng với người đồng nghiệp đang gặp khó khăn ngay bên cạnh.
Chúng ta có thể nói rất hay về tình yêu, lòng bác ái và sự tha thứ, nhưng lại giữ trong lòng những thành kiến khiến mình không muốn nhìn mặt một người khác.
Đó là lúc lời Đức Giêsu chất vấn chúng ta.
“Của Thiên Chúa, trả về Thiên Chúa.”
Vậy điều gì thực sự thuộc về Thiên Chúa mà chúng ta phải trao trả?
Trước hết, chính cuộc đời chúng ta, bởi sự sống là hồng ân chứ không phải một tài sản tuyệt đối để chúng ta tùy ý sử dụng mà không cần quan tâm đến điều thiện.
Tiếp đến là lương tâm, sự tự do và khả năng yêu thương. Chúng ta được mời gọi sử dụng những hồng ân ấy để xây dựng một cuộc đời chân thật, có trách nhiệm và biết quan tâm đến người khác.
Và sau cùng, chúng ta được mời gọi trả lại cho thế giới những gì tốt đẹp mà Thiên Chúa muốn thực hiện qua đời sống mình: sự công bằng, lòng thương xót, sự thật, lòng trung tín và tình yêu.
Một người trẻ có thể không có nhiều tiền, nhưng vẫn có thể trả lại cho Thiên Chúa điều thuộc về Người bằng cách sống trung thực trong công việc.
Một người đang thất nghiệp có thể vẫn sống một cuộc đời có giá trị bằng cách kiên trì tìm kiếm cơ hội, chăm sóc gia đình và không đánh mất lòng tự trọng.
Một người đang mang nhiều vết thương có thể từng bước học cách chữa lành, tìm sự giúp đỡ cần thiết và không để đau khổ biến mình thành người làm tổn thương người khác.
Một người thành đạt có thể trả lại cho Thiên Chúa bằng cách sử dụng tài năng và nguồn lực của mình để nâng đỡ những người không có cơ hội như mình.
Chúng ta không cần đợi đến khi giàu có, nổi tiếng hay hoàn hảo mới bắt đầu sống một cuộc đời đẹp lòng Chúa.
Chúng ta có thể bắt đầu ngay hôm nay, từ những điều nhỏ bé nhất.
9. Có những thứ nếu trao đi, chúng ta sẽ mất. Nhưng có những thứ nếu giữ lại, chúng ta sẽ đánh mất chính mình
Cuộc sống luôn đòi hỏi những sự lựa chọn.
Có lúc chúng ta phải lựa chọn giữa lợi ích trước mắt và sự trung thực.
Có lúc chúng ta phải lựa chọn giữa việc chiều lòng đám đông và bảo vệ điều mình biết là đúng.
Có lúc chúng ta phải lựa chọn giữa việc kiếm thêm tiền và dành thời gian cho người thân đang cần mình.
Có lúc chúng ta phải lựa chọn giữa việc im lặng để được an toàn và lên tiếng một cách có trách nhiệm để bảo vệ người bị đối xử bất công.
Không phải lựa chọn nào cũng dễ dàng. Có những người phải trả giá thật sự khi làm điều đúng. Có những hoàn cảnh phức tạp mà chúng ta không thể giải quyết chỉ bằng một lời khuyên đơn giản.
Nhưng nếu không có một nền tảng giá trị vững chắc, chúng ta rất dễ để hoàn cảnh quyết định thay cho lương tâm.
Ban đầu, chúng ta chỉ tự nhủ rằng nói dối một chút cũng không sao.
Sau đó, chúng ta quen với việc che giấu sự thật.
Ban đầu, chúng ta chỉ nhắm mắt trước một sự bất công vì không muốn gặp rắc rối.
Sau đó, chúng ta dần xem sự im lặng của mình là điều bình thường, ngay cả khi người khác tiếp tục chịu thiệt thòi.
Ban đầu, chúng ta chỉ muốn thành công nhanh hơn một chút.
Sau đó, chúng ta bắt đầu chấp nhận những điều mà trước kia mình từng cho là không thể làm.
Sự đánh mất bản thân đôi khi không diễn ra trong một quyết định lớn. Nó bắt đầu bằng những thỏa hiệp nhỏ mà chúng ta không còn muốn chất vấn.
Bởi thế, câu hỏi quan trọng không chỉ là: “Tôi có đạt được điều mình muốn không?”
Mà còn là: “Để đạt được điều đó, tôi đang trở thành người như thế nào?”
Nếu kiếm được nhiều tiền hơn nhưng trở nên bất công, thành công ấy có thực sự làm cuộc đời mình tốt đẹp hơn không?
Nếu được nhiều người ngưỡng mộ nhưng không còn dám sống thật, sự ngưỡng mộ ấy có đem lại tự do không?
Nếu đạt được vị trí cao hơn nhưng phải đánh đổi tất cả những mối tương quan quan trọng, chúng ta có chắc mình đang tiến về phía hạnh phúc?
Không phải lúc nào chúng ta cũng có thể tránh được mọi mất mát. Nhưng chúng ta cần biết đâu là điều có thể đánh đổi và đâu là điều không được phép đem ra mặc cả.
Một người Kitô hữu không phải là người luôn chiến thắng theo tiêu chuẩn của thế gian. Đó là người cố gắng sống trung thành với điều thiện ngay cả khi điều thiện không đem lại lợi ích tức thời.
Và đôi khi, chiến thắng lớn nhất không phải là vượt qua một người khác.
Đó là không để lòng tham, sự đố kỵ, nỗi sợ hãi hay sự kiêu ngạo biến mình thành một con người mà chính mình cũng không còn nhận ra.
10. Đừng để thất bại trở thành tên gọi của bạn
Có lẽ trong số những người đang đọc bài suy tư này, có người vừa trượt một kỳ thi.
Có người vừa bị từ chối trong một cuộc phỏng vấn xin việc.
Có người đang làm một công việc không đúng với ước mơ của mình.
Có người vừa trải qua một mối tình tan vỡ.
Có người đang cố gắng rất nhiều nhưng vẫn chưa thể giúp gia đình thoát khỏi những khó khăn.
Và có người đã cầu nguyện rất lâu mà hoàn cảnh vẫn chưa thay đổi.
Nếu bạn đang ở trong một giai đoạn như thế, xin đừng vội kết luận rằng cuộc đời mình đã thất bại.
Một thất bại có thể cho thấy chúng ta cần học thêm điều gì đó. Một sai lầm có thể đòi hỏi chúng ta phải nhận trách nhiệm và sửa chữa. Một cơ hội bị mất có thể khiến chúng ta phải thay đổi hướng đi.
Nhưng một thất bại không phải là toàn bộ con người bạn.
Bạn có thể đã làm sai mà vẫn có khả năng hoán cải.
Bạn có thể đang yếu đuối mà vẫn xứng đáng được giúp đỡ.
Bạn có thể chưa đạt được điều mình mong muốn mà vẫn đang trưởng thành qua những điều mình học được.
Bạn có thể đang ở một nơi rất xa ước mơ ban đầu, nhưng vẫn có thể tìm thấy những bước đi có ý nghĩa ngay trong hoàn cảnh hiện tại.
Đức tin Kitô giáo không hứa rằng người tin Chúa sẽ luôn thành công theo tiêu chuẩn của xã hội. Đức tin cũng không bảo rằng mọi đau khổ đều sẽ lập tức biến mất nếu chúng ta cầu nguyện đủ nhiều.
Điều đức tin loan báo là Thiên Chúa không ngừng yêu thương con người, ngay cả khi con người đang ở trong những giai đoạn tăm tối nhất của cuộc đời.
Thập giá của Đức Kitô cho chúng ta thấy rằng đau khổ, bị khước từ và thất bại trước mắt thế gian không phải là lời cuối cùng về một con người.
Đấng chịu đóng đinh không phải là một người thành công theo những tiêu chuẩn thông thường của quyền lực và vinh quang. Nhưng chính nơi thập giá, tình yêu tự hiến của Thiên Chúa được tỏ lộ.
Vì thế, khi bạn thất bại, đừng chỉ hỏi: “Tôi đã mất những gì?”
Hãy thử hỏi thêm: “Tôi có thể học được điều gì? Tôi cần sửa chữa điều gì? Tôi có thể bắt đầu lại bằng bước nhỏ nào? Và trong hoàn cảnh này, tôi có thể tiếp tục yêu thương ra sao?”
Đừng biến một chương buồn thành toàn bộ câu chuyện đời mình.
Đừng để một người từng khước từ bạn quyết định rằng bạn không đáng được yêu thương.
Đừng để một lần vấp ngã khiến bạn tin rằng mình không còn khả năng đứng dậy.
Và đừng để những tiêu chuẩn lạnh lùng của thế gian khiến bạn quên mất rằng trước mặt Thiên Chúa, bạn không chỉ là những gì mình đã làm được hoặc chưa làm được.
Bạn là một con người đang được mời gọi lớn lên trong sự thật, tình yêu và ân sủng.
11. Khi thuộc về Thiên Chúa, chúng ta không mất tự do. Chúng ta bắt đầu được tự do
Có người nghĩ rằng thuộc về Thiên Chúa nghĩa là phải từ bỏ mọi ước mơ cá nhân, không được thành công, không được có tiền và không được tận hưởng những điều tốt đẹp của cuộc sống.
Nhưng đó không phải là sự tự do mà Tin Mừng mời gọi.
Tự do Kitô giáo không phải là muốn làm gì thì làm, bất kể hậu quả. Đó là khả năng lựa chọn điều thiện một cách có ý thức, với tình yêu và trách nhiệm.
Một người bị lòng tham điều khiển có thể sở hữu nhiều tiền nhưng không thực sự tự do, vì họ luôn sợ mất những gì mình có.
Một người bị sự công nhận của người khác điều khiển có thể nổi tiếng nhưng không thực sự tự do, vì họ luôn phải sống trong nỗi lo bị lãng quên.
Một người bị lòng đố kỵ điều khiển có thể đạt được nhiều thành tích nhưng không thực sự bình an, vì thành công của người khác luôn khiến họ cảm thấy mình thiếu thốn.
Một người bị nỗi sợ thất bại điều khiển có thể không dám thử bất cứ điều gì mới, dù trong lòng vẫn có những ước mơ chính đáng.
Ngược lại, người biết mình có phẩm giá trước mặt Thiên Chúa có thể học cách thành công mà không kiêu ngạo, thất bại mà không tuyệt vọng, sở hữu mà không ích kỷ, và cho đi mà không cần được tán dương.
Họ vẫn có thể buồn khi bị chê trách. Họ vẫn có thể đau khi gặp thất bại. Họ vẫn có thể lo lắng trước những bất định của tương lai.
Đức tin không biến chúng ta thành những con người không còn cảm xúc. Nhưng đức tin giúp chúng ta không để những cảm xúc nhất thời trở thành vị thẩm phán cuối cùng của phẩm giá mình.
Chúng ta có thể lắng nghe lời góp ý mà không phải đồng ý với mọi lời phán xét.
Chúng ta có thể nhận ra khuyết điểm mà không cần căm ghét bản thân.
Chúng ta có thể khao khát phát triển mà không phải khinh thường con người mình đang là.
Chúng ta có thể học hỏi từ người thành công mà không biến họ thành đối thủ phải đánh bại.
Và chúng ta có thể bước đi trong cuộc đời với một niềm xác tín âm thầm: mình không cần trở thành một người khác mới bắt đầu xứng đáng được yêu thương.
Bởi vì tình yêu của Thiên Chúa không phải là phần thưởng chỉ dành cho những người đạt thành tích cao nhất.
Tình yêu ấy là lời mời gọi chúng ta bước ra khỏi tội lỗi, trưởng thành trong sự thật và trở thành con người mà mình được mời gọi trở nên.
12. Vậy hôm nay, tôi phải trả lại cho Thiên Chúa điều gì?
Đừng để lời Tin Mừng chỉ dừng lại ở một suy nghĩ đẹp rồi tan biến sau Thánh lễ.
Hãy thử dành một khoảng lặng để nhìn lại cuộc đời mình.
Có thể bạn đang giữ lại cho bản thân một sự kiêu ngạo mà bạn không muốn buông bỏ.
Có thể bạn đã để lòng đố kỵ khiến mình khó vui khi thấy người khác thành công.
Có thể bạn đang đánh đổi sự trung thực để kiếm được nhiều tiền hơn.
Có thể bạn đã quá bận rộn xây dựng tương lai đến mức không còn thời gian cho những người đang cần tình yêu của mình hôm nay.
Có thể bạn đã để những lời phán xét của người khác khiến mình đánh mất sự bình an.
Hoặc có thể bạn đang quá khắt khe với chính mình, đến nỗi không còn nhận ra những điều tốt đẹp Thiên Chúa vẫn đang âm thầm thực hiện trong cuộc đời.
Hôm nay, bạn có thể bắt đầu bằng một số việc rất nhỏ.
Trả lại cho Thiên Chúa lương tâm của bạn: đừng vì lợi ích trước mắt mà cố tình làm điều bạn biết là sai.
Trả lại cho Thiên Chúa thời gian của bạn: hãy dành những phút thật sự hiện diện bên gia đình, cầu nguyện và lắng nghe người khác.
Trả lại cho Thiên Chúa tài năng của bạn: đừng chôn vùi những khả năng đã được trao ban chỉ vì sợ thất bại, nhưng cũng đừng sử dụng chúng để khinh thường người kém may mắn hơn.
Trả lại cho Thiên Chúa tình yêu của bạn: hãy bắt đầu bằng một lời xin lỗi, một cuộc điện thoại, một sự tha thứ hoặc một hành động giúp đỡ cụ thể.
Trả lại cho Thiên Chúa những lo âu của bạn: hãy trình bày với Người những điều bạn không thể tự mình giải quyết, đồng thời can đảm thực hiện phần trách nhiệm mà mình có thể làm hôm nay.
Và nhất là, hãy trả lại cho Thiên Chúa vị trí trung tâm trong cuộc đời mình.
Không phải bằng cách trốn khỏi thế giới, nhưng bằng cách sống giữa thế giới với một trái tim không bị thế giới chiếm hữu.
Bạn vẫn có thể học tập, làm việc, kiếm tiền, xây dựng gia đình và theo đuổi những ước mơ lớn lao. Nhưng đừng quên rằng tất cả những điều ấy chỉ thực sự trở nên tốt đẹp khi chúng giúp bạn sống nhân bản hơn, yêu thương hơn và trung thành hơn với điều thiện.
Đừng chỉ hỏi mình sẽ có được bao nhiêu.
Hãy hỏi mình sẽ trở thành người như thế nào.
Đừng chỉ hỏi người khác có công nhận mình không.
Hãy hỏi mình có đang sống chân thật trước mặt Thiên Chúa không.
Đừng chỉ hỏi mình đã đi được bao xa.
Hãy hỏi trên hành trình ấy, mình có bỏ lại phía sau những người cần được yêu thương hay không.
Bởi vì đến cuối cùng, cuộc đời không chỉ là câu chuyện về những gì chúng ta tích lũy được.
Đó còn là câu chuyện về những gì chúng ta đã trao đi, những con người chúng ta đã nâng đỡ và tình yêu chúng ta đã để lại.
13. Lời kết: Bạn mang hình ảnh Thiên Chúa, đừng sống như thể mình chỉ đáng giá bằng tiền bạc
Bạn thân mến,
Một ngày nào đó, có thể chiếc điện thoại bạn đang sử dụng sẽ trở nên lỗi thời. Công việc bạn đang làm có thể thay đổi. Những thành tích khiến bạn tự hào hôm nay có thể bị người khác vượt qua. Những lời khen ngợi bạn từng nhận được có thể dần chìm vào quên lãng.
Đó là quy luật bình thường của cuộc sống.
Nhưng giữa những thay đổi ấy, xin đừng quên điều căn bản nhất: bạn là một con người có phẩm giá, được Thiên Chúa yêu thương và được mời gọi sống một cuộc đời có ý nghĩa.
Bạn không phải là mức lương của mình.
Bạn không phải là số lượt thích trên mạng xã hội.
Bạn không phải là chiếc bằng cấp treo trên tường.
Bạn không phải là những thất bại mà mình từng trải qua.
Bạn cũng không phải là những lời cay nghiệt mà người khác đã dùng để làm tổn thương bạn.
Bạn có thể cần học thêm, trưởng thành hơn, sửa chữa sai lầm và nỗ lực nhiều hơn. Nhưng bạn không cần phải căm ghét chính mình mới có thể thay đổi.
Hãy nỗ lực, nhưng đừng biến cuộc đời thành một cuộc chạy đua không có tình yêu.
Hãy thành công, nhưng đừng đánh đổi lương tâm.
Hãy kiếm tiền, nhưng đừng để tiền bạc mua mất sự bình an.
Hãy đón nhận lời khen, nhưng đừng sống lệ thuộc vào sự ngưỡng mộ.
Hãy can đảm đối diện với thất bại, nhưng đừng để thất bại thuyết phục bạn rằng cuộc đời mình không còn ý nghĩa.
Và khi nhìn thấy một người nghèo khó, một người già yếu, một người đang thất bại hay một người không có gì nổi bật trong mắt thế gian, xin đừng vội đánh giá họ.
Bởi vì người đang đứng trước mặt bạn không chỉ là một hoàn cảnh, một khả năng lao động hay một con số thống kê.
Đó là một con người mang hình ảnh Thiên Chúa.
Có lẽ, đó chính là điều Đức Giêsu muốn chúng ta khám phá khi Người cầm đồng tiền lên và hỏi: “Hình và danh hiệu này là của ai đây?”
Đồng tiền mang hình hoàng đế. Nhưng con người mang hình ảnh Thiên Chúa.
Vì thế, hãy thực hiện những trách nhiệm của mình đối với xã hội. Hãy sống ngay thẳng, làm việc chăm chỉ và góp phần xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn. Nhưng đừng để bất cứ điều gì thuộc về thế gian chiếm lấy vị trí chỉ Thiên Chúa mới có thể giữ trong trái tim bạn.
Bởi vì bạn được tạo dựng không phải chỉ để kiếm tiền, giành chiến thắng hay chứng minh mình hơn người khác. Bạn được mời gọi sống trong tình yêu, tự do và phẩm giá của một người con Thiên Chúa.
Và biết đâu, đến cuối hành trình, điều khiến cuộc đời bạn thực sự có ý nghĩa không phải là bạn đã sở hữu được bao nhiêu, mà là bạn đã yêu thương được bao nhiêu.
Không phải là có bao nhiêu người ngưỡng mộ bạn, mà là có bao nhiêu người đã tìm thấy niềm hy vọng khi gặp bạn.
Không phải là bạn đã đứng cao đến đâu trong mắt thế gian, mà là bạn đã cúi xuống nâng đỡ được bao nhiêu người đang cần một bàn tay.
Đừng để thế gian định giá linh hồn bạn.
Hãy để Thiên Chúa dạy bạn biết mình là ai.
Và từ căn tính ấy, hãy sống một cuộc đời mà khi nhìn lại, bạn có thể bình an thưa với Người:
“Lạy Chúa, con đã cố gắng sống với những gì Chúa trao ban. Con không hoàn hảo, nhưng con đã không muốn đánh mất tình yêu. Con đã có những lần vấp ngã, nhưng con vẫn muốn đứng lên để sống điều thiện. Con đã đi qua thế gian, nhưng con không muốn để thế gian lấy mất trái tim con.”
Amen.
Lời nguyện
Lạy Chúa Giêsu,
Giữa một thế giới luôn thúc giục chúng con phải thành công, phải giàu có, phải nổi bật và phải được người khác công nhận, xin giúp chúng con đừng quên mình là ai trong ánh mắt yêu thương của Chúa.
Xin đừng để đồng tiền trở thành chủ nhân của trái tim chúng con, danh vọng trở thành thần tượng, và sự công nhận của người đời trở thành điều kiện để chúng con cảm thấy mình có giá trị.
Xin ban cho chúng con lòng can đảm để sống trung thực, sự khôn ngoan để sử dụng những gì mình có cách đúng đắn, và một trái tim biết rung động trước những người nghèo khó, yếu đau và bị lãng quên.
Khi thành công, xin giữ chúng con khỏi kiêu ngạo.
Khi thất bại, xin giữ chúng con khỏi tuyệt vọng.
Khi có nhiều, xin dạy chúng con biết chia sẻ.
Khi có ít, xin giúp chúng con không đánh mất phẩm giá và hy vọng.
Và trong mọi hoàn cảnh, xin nhắc chúng con nhớ rằng giá trị sâu xa nhất của đời người không nằm ở những gì chúng con sở hữu, nhưng ở tình yêu chúng con đón nhận và trao ban.
Lạy Chúa, xin giúp chúng con biết trả lại cho thế gian những gì thuộc về thế gian, nhưng luôn gìn giữ cho Chúa điều quý giá nhất: một trái tim tự do, một lương tâm ngay thẳng và một tình yêu không ngừng lớn lên.
Amen.
Chìa Khóa Paul TMC
💖 Đừng chỉ hỏi mình sẽ có được bao nhiêu. Hãy hỏi mình sẽ trở thành người như thế nào.
🙏 Mời bạn đọc và suy ngẫm bài viết. Nếu thông điệp này chạm đến trái tim bạn, hãy LIKE, CHIA SẺ và gửi đến một người đang cần được nâng đỡ hôm nay.
💬 Câu hỏi dành cho bạn: Nếu không còn tiền bạc, địa vị hay sự công nhận của người khác, điều gì sẽ giúp bạn nhận ra giá trị của chính mình?
🌱 Chìa Khóa Tâm Hồn – Mở lòng với Lời Chúa, sống yêu thương mỗi ngày.
