Đạo Đức Người Xưa: Trích Sách “Công Dân Giáo Dục 1938”
Có bao giờ giữa tiếng còi xe inh ỏi của phố xá hiện đại, giữa những dòng tin nhắn vội vã trên màn hình điện thoại, bạn bất chợt dừng lại và thèm một khoảng lặng? Một khoảng lặng để thở, để nhớ về những giá trị vốn dĩ rất bình dị nhưng dường như đang dần bị khuất lấp bởi nhịp sống gấp gáp hôm nay.
Hãy cùng lật lại những trang sách cổ ngả màu thời gian – cuốn “Công Dân Giáo Dục” (Xuất bản năm 1938). Đây từng là cuốn sách gối đầu giường để dạy dỗ tư cách, nếp sống và lòng nhân ái cho bao thế hệ học trò Việt Nam thời bấy giờ.
TRÍCH SÁCH CỔ
(Trích: “Công Dân Giáo Dục”, NXB Hèn Chi / Học Đường, 1938)
1. Con trẻ ra ngoài đường phải thế nào?
“Khi ra ngoài phải ăn mặc cho chỉnh tề sạch sẽ. Đi cho khoan-thai, chớ có lật đật và xô chen người khác. Không nên chạy nhảy hoặc gào thét ở ngoài đường. Gặp người quen phải chào hỏi. Lúc người ta còn cách xa không nên gọi, đến gần sẽ chào. Không nên nói chuyện lâu vì chỗ đường sá không phải là nơi tiếp khách.
Nếu gặp đám đông người cãi nhau hay làm một việc gì, không nên đứng lại và nhập bọn vì họ làm xằng có khi liên lụy đến mình, nếu không thì những quân gian có thể thừa lúc ồn ào mà bóc lột ta.”
2. Luật đi đường
“Khi đi đường, bao giờ ta cũng nhớ đi về bên tay phải. Không được chạy hoặc chơi đùa giữa đường. Nếu muốn rẽ sang bên kia đường, phải đứng lại nhìn xem có xe cộ sấp tới hay không. Lúc tạt ngang phải rảo bước. Khi đang đi, nếu nghe còi báo của ô-tô ở đằng sau, phải tránh luôn vào vệ đường chỗ mình đang đi để nhường lối cho xe vượt, chớ có quay lại nhìn, hay đang ở vệ đường bên trái lại chạy sang bên phải…”
3. Bổn phận đối với kẻ khó, người già, kẻ tàn tật và người lạ
- Gặp kẻ khó: “Khi ra đường gặp kẻ khó đến xin mình, nếu sẵn tiền thì cho ngay, bằng không thì nói tử tế, đừng gắt gổng khinh bỉ để người ta phải tủi.”
- Gặp người già: “Ta phải coi người già nua tuổi tác như ông bà ta. Khi gặp ở đường ta phải nhường người đi trước. Nếu người có mang sách vật gì nặng hay đánh rơi đánh đổ cái gì, ta nên mang đỡ hoặc nhặt giúp.”
- Gặp kẻ tàn-tật: “Tàn-tật là người mù, què, câm, điếc: Người ta với mình cũng là một loài người, không may bị tàn-tật không làm gì được, đã thiệt thòi đau đớn lắm rồi, ta không nên bỉ-bạc, phải động lòng thương và cứu giúp.”
- Gặp kẻ yếu đuối: “Gặp những kẻ yếu đuối, những đàn bà, con trẻ lạ-lùng, bỡ-ngỡ, ta nên giúp đỡ, bênh vực và chỉ bảo để tỏ tấm lòng từ-thiện của ta.”
- Gặp người lạ: “Đối với người không quen biết ta phải cử chỉ cho khiêm-tốn, nói năng cho ôn-hoà nghĩa là phải giữ cho có lễ-phép. Lễ-phép không mất tiền mua mà lại làm cho người ta mến thương.”
4. Phép lịch sự và ứng xử
- Lúc nói chuyện: “Khi nói chuyện thì đứng cho ngay ngắn, mắt trông thẳng, nói cho rõ ràng, đừng cúi đầu và ấp-úng, dụt-dè… Khi vào nhà ai phải bỏ mũ, bỏ kính ra. Nói xong chuyện thì cáo-từ, không nên ngồi lâu làm mất thì giờ của chủ nhân.”
- Bắt tay & Chào hỏi: “Đối với người ngang hàng hay người dưới ta có thể giơ tay (tay phải) ra trước bắt tay người ta. Đối với người trên thì đợi người trên có đưa tay mình sẽ bắt, nếu giơ tay trước là vô-lễ. Khi bắt tay không nên nắm mạnh quá và cũng không nên ơ-hờ quá.”
NGẪM LẼ SỐNG – CHÌA KHÓA CHỮA LÀNH
Đọc lại từng lời dặn mộc mạc ấy, ta thấy lòng mình nghẹn lại. Người xưa dạy trẻ nhỏ không phải bằng những triết lý xa xôi hay lý thuyết suông. Họ dạy bắt đầu từ cái nghiêng đầu cất mũ, từ cái nhìn thẳng ôn hòa, từ bước đi khoan thai trên phố, và đặc biệt là từ tấm lòng biết nâng niu tủi hờn của người khác.
Giữa cuộc sống hiện đại, bao nhiêu lần chúng ta vô tình lướt qua một người già đang gánh hàng nặng? Bao nhiêu lần vì vội vã mà ta bấm còi giục giã, cãi vã với người đi đường, hay buông một lời gắt gỏng cay nghiệt khiến một người yếu thế phải nghẹn ngào? Chúng ta mải miết đi tìm những điều lớn lao, nhưng lại bỏ quên căn nhà tâm hồn của chính mình – nơi vốn cần được sưởi ấm bằng lòng từ tâm và sự lịch thiệp.
1. Phẩm giá con người – Nhìn thấy Thượng Đế trong từng ánh mắt
Sách ghi rất rõ: “Người ta với mình cũng là một loài người… đã thiệt thòi đau đớn lắm rồi, ta không nên bỉ-bạc.” Mỗi một con người xuất hiện trên cuộc đời này, dù lành lặn hay tàn tật, dù giàu sang hay khốn khó, đều mang trong mình một phẩm giá cao quý được Thượng Đế ban tặng. Khi bạn đối xử với một người nghèo bằng thái độ tử tế, khi bạn nhường bước cho một người già, bạn không chỉ đang làm một việc thiện nho nhỏ, mà bạn đang thể hiện lòng kính trọng đối với tác phẩm của Đấng Sáng Tạo.
Sự bỉ bạc, khinh khỉnh chỉ làm tâm hồn ta thêm hẹp hòi và cằn cỗi. Trái lại, một lời nói dịu dàng khi không thể cho tiền người ăn mày lại là chiếc chìa khóa chữa lành, vừa giữ lại chút tự trọng cuối cùng cho họ, vừa giữ cho trái tim ta không bị đóng băng bởi sự vô cảm.
2. Khoan thai để chữa lành những tổn thương nội tâm
Tai sao người xưa dạy ra đường phải “đi cho khoan thai, chớ có lật đật”? Bởi vì khi bước đi lật đật, tâm trí ta cũng rượt đuổi theo vô số lo âu, giận dữ và vội vã. Sự lật đật làm ta dễ xô chen, dễ va chạm và dễ buông ra những lời làm tổn thương người khác. Sự khoan thai không phải là chậm chạp, mà là một thái độ sống chủ động, giữ cho tâm trí luôn tĩnh lặng giữa một thế giới cuồng quay.
Khi bạn tập bước chậm lại một chút, tập lắng nghe người đối diện mà không ngắt lời, tập đứng ngay ngắn và mỉm cười chào hỏi… bạn đang tự chữa lành những vết rách trong tâm hồn mình. Sự lịch sự và lòng tử tế chính là liều thuốc dưỡng môi dưỡng lòng hiệu quả nhất mà không một thứ xa xỉ phẩm nào có thể thay thế được.
3. Trao đi ân huệ, nhận lại sự an bình
“Lễ-phép không mất tiền mua mà lại làm cho người ta mến thương.” Lòng tử tế là một món quà kỳ diệu: càng trao đi, ta càng giàu có. Những phép tắc ứng xử từ năm 1938 không hề hủ lậu hay cũ kỹ; đó là cái gốc của một xã hội có gia phong, có tình người. Khi chúng ta gieo xuống cuộc đời những cử chỉ ôn hòa, những bước chân nhường lối và những ánh mắt biết sẻ chia, ta sẽ gặt hái lại sự an bình sâu thẳm trong tâm hồn.
Hôm nay, giữa dòng đời xô đẩy, hãy thử sống chậm lại một chút. Hãy mỉm cười với một người lạ, nhường đường cho một chiếc xe qua, bưng chén cơm bằng hai tay với sự trân trọng, và mở lòng thương mến những người xung quanh. Đó chính là Chìa Khóa Chữa Lành mở ra cánh cửa hạnh phúc đích thực cho cuộc đời bạn.
Chìa Khóa TMC
👉 Nếu bạn cảm nhận được sự ấm áp từ bài học nếp nhà xưa này, hãy nhấn LIKE, SHARE và THEO DÕI để cùng lan tỏa những giá trị sống đẹp mỗi ngày nhé!
