Edith Stein: Nhà Triết Học, Nữ Tu Và Vị Thánh Của Thập Giá
EDITH STEIN – TỪ NGƯỜI PHỤ NỮ ĐI TÌM SỰ THẬT ĐẾN VỊ THÁNH CỦA THẬP GIÁ
Có những người cả đời đi tìm sự thật. Nhưng rồi đến một ngày, họ nhận ra: sự thật không chỉ là một điều để hiểu, mà là một Đấng để gặp.
Có lẽ câu chuyện về Edith Stein bắt đầu từ một câu hỏi rất đơn giản: “Con người sống để làm gì?”
Đó cũng là câu hỏi mà rất nhiều người trẻ hôm nay đang mang trong lòng.
Ta học hành để làm gì? Làm việc để làm gì? Kiếm tiền để làm gì? Có một công việc tốt để làm gì? Có một căn nhà đẹp, một cuộc sống ổn định, được nhiều người công nhận… rồi sao nữa?
Có những lúc bên ngoài chúng ta vẫn cười, vẫn làm việc, vẫn đăng những bức ảnh rất đẹp lên mạng xã hội, vẫn nói với mọi người rằng mình ổn.
Nhưng sâu bên trong, có một khoảng trống mà không phải thành công nào cũng lấp được.
Edith Stein đã từng bước qua chính khoảng trống ấy. Bà là một phụ nữ Do Thái. Là một triết gia tài năng. Là một học giả xuất sắc. Là một người đấu tranh cho phẩm giá phụ nữ. Là một người từng không tin vào Thiên Chúa. Rồi bà trở thành một Kitô hữu. Sau đó trở thành nữ tu Cát Minh. Và cuối cùng chết trong trại Auschwitz vì là người Do Thái.
Giáo Hội biết đến bà với tên gọi: Thánh Têrêsa Benedicta Thánh Giá – Edith Stein.
Nhưng nếu chỉ nhìn Edith Stein như một vị thánh đã hoàn tất con đường thiêng liêng, chúng ta có thể bỏ mất điều quan trọng nhất.
Bởi Edith Stein không phải là một con người sinh ra đã có tất cả câu trả lời. Bà đã phải đi tìm.
Và chính hành trình đi tìm ấy làm cho câu chuyện của bà trở nên gần gũi với chúng ta.
1. CÔ GÁI SINH RA VÀO NGÀY YOM KIPPUR
Edith Stein sinh ngày 12 tháng 10 năm 1891 tại Breslau, khi đó thuộc Đế quốc Đức, trong một gia đình Do Thái đông con.
Bà là người con út trong 11 người con.
Điều đặc biệt là Edith sinh đúng vào ngày Yom Kippur – Ngày Xá Tội, một ngày lễ rất quan trọng của người Do Thái. Mẹ bà vì thế càng xem Edith như một đứa con đặc biệt.
Nhưng tuổi thơ của Edith sớm mang một vết thương. Cha bà qua đời khi Edith còn chưa đầy hai tuổi. Mẹ bà phải một mình gánh vác gia đình và công việc kinh doanh. Bà mẹ ấy rất mạnh mẽ, chăm chỉ và đạo đức.
Nhưng điều đáng buồn là Edith dần đánh mất đức tin. Đến khoảng 14 tuổi, Edith đã chủ động từ bỏ việc cầu nguyện.
Không phải vì bà chưa từng biết về Thiên Chúa. Ngược lại. Bà biết. Nhưng bà muốn tự mình tìm câu trả lời. Bà muốn dùng lý trí. Muốn tự quyết định. Muốn tự xây dựng cuộc đời mình. Đây là điểm rất đáng suy nghĩ.
Bởi nhiều người trong chúng ta cũng từng có một giai đoạn như thế. Có thể chúng ta vẫn đi lễ. Vẫn đọc kinh. Vẫn mang danh Công giáo.
Nhưng trong sâu thẳm, chúng ta muốn nói: “Con muốn tự quyết định cuộc đời con.” “Chúa cứ ở đó.” “Con sẽ lo phần của con.” “Đời con, con tự tính.”
Edith Stein đã từng đi qua vùng đất ấy. Và bà đã đi rất xa.
2. “TÔI KHÔNG MUỐN SỐNG BẰNG NHỮNG CÂU TRẢ LỜI CỦA NGƯỜI KHÁC”
Edith không phải là một người phụ nữ thiếu năng lực. Ngược lại. Bà là một trí thức xuất chúng.
Năm 1911, bà hoàn thành chương trình trung học với kết quả nổi bật rồi vào Đại học Breslau. Ban đầu bà học Đức ngữ và lịch sử, nhưng triết học mới thực sự là niềm say mê của bà.
Sau đó, Edith đến Göttingen và học dưới sự hướng dẫn của triết gia Edmund Husserl.
Bà say mê một vấn đề: Sự thật là gì?
Con người có thể nhận biết sự thật đến đâu? Con người là ai? Ý thức là gì? Tự do là gì? Phẩm giá con người nằm ở đâu? Những câu hỏi ấy không phải trò chơi trí tuệ đối với Edith.
Bà muốn biết sự thật. Không phải một sự thật có lợi cho mình. Không phải một câu trả lời khiến mình dễ chịu.
Mà là: Sự thật thật sự.
Đó là một điểm rất đẹp nơi Edith Stein. Bà không sợ câu hỏi. Bà không sợ nghi ngờ. Bà không sợ phải bước ra khỏi những điều quen thuộc.
Và đôi khi, đó cũng là điều Thiên Chúa cần nơi một con người. Không phải một người giả vờ mình đã hiểu tất cả.
Nhưng một người đủ thành thật để nói: “Lạy Chúa, con chưa biết. Nhưng con muốn biết sự thật.”
3. KHI MỘT NGƯỜI TÌM SỰ THẬT BẰNG CẢ TRÁI TIM
Edith Stein từng là một người phụ nữ hoạt động xã hội và quan tâm sâu sắc đến vấn đề phụ nữ. Bà tham gia phong trào đòi quyền bầu cử cho phụ nữ và sau này tiếp tục suy tư rất sâu về phẩm giá, ơn gọi và vai trò của người phụ nữ.
Điều này rất quan trọng.
Bởi khi nói về một nữ tu Công giáo, người ta đôi khi dễ nghĩ rằng: “Chắc bà ấy chỉ biết cầu nguyện.” Không.
Edith Stein là một trí thức. Một nhà triết học. Một nhà giáo dục. Một phụ nữ có năng lực.
Bà muốn đóng góp cho xã hội. Bà muốn dùng trí tuệ của mình. Bà muốn làm điều gì đó có ý nghĩa.
Và chính vì thế, câu chuyện của bà đặt ra cho chúng ta một câu hỏi: Nếu tôi có tài năng, tôi sẽ dùng nó cho ai?
Cho cái tôi? Cho danh tiếng? Cho tiền bạc? Cho sự công nhận?
Hay cho một điều gì lớn hơn chính mình?
4. MỘT ĐÊM, MỘT CUỐN SÁCH VÀ MỘT CUỘC ĐỜI ĐỔI HƯỚNG
Có một giai đoạn trong cuộc đời Edith, bà vẫn đang đi tìm.
Bà đã đọc, nghiên cứu, suy nghĩ rất nhiều. Nhưng sự thật vẫn chưa làm trái tim bà được nghỉ yên.
Rồi một ngày, cuộc đời bà gặp một bước ngoặt. Edith đọc tác phẩm tự truyện của Thánh Têrêsa Avila.
Và điều xảy ra sau đó không chỉ là một sự thay đổi quan điểm triết học. Nó là một cuộc gặp. Một cuộc gặp với Thiên Chúa.
Edith dần nhận ra rằng điều mình tìm kiếm không chỉ nằm trong những hệ thống triết học.
Sự thật mà bà tìm kiếm có một khuôn mặt. Đó là Đức Kitô.
Sau này, Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II diễn tả hành trình ấy rất đẹp trong bài giảng phong thánh Edith Stein:
Edith đã đi trên con đường triết học với lòng say mê; cuối cùng bà nhận ra rằng mình không chỉ “chiếm được” chân lý, mà đúng hơn, chính Chân Lý đã chiếm lấy bà. Và Chân Lý ấy có tên là Đức Giêsu Kitô.
Đây có lẽ là một trong những câu đẹp nhất để hiểu Edith Stein.
Bởi có một khác biệt rất lớn giữa: “Tôi tìm kiếm Thiên Chúa.” và “Thiên Chúa tìm kiếm tôi.”
Chúng ta thường nghĩ mình là người đi tìm.
Nhưng đức tin Kitô giáo lại mở ra một điều sâu hơn: Trước khi tôi tìm Chúa, Chúa đã tìm tôi.
Trước khi tôi gọi tên Ngài, Ngài đã biết tên tôi. Trước khi tôi mở cửa lòng mình, Ngài đã đứng trước cửa.
5. TỪ TRIẾT GIA TRỞ THÀNH KITÔ HỮU
Edith được rửa tội Công giáo vào năm 1922.
Nhưng điều đó không có nghĩa bà quay lưng với nguồn gốc Do Thái của mình. Ngược lại.
Đức tin Kitô giáo giúp Edith nhìn căn tính Do Thái của mình sâu sắc hơn. Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II nhấn mạnh rằng việc Edith gặp Đức Kitô không khiến bà phủ nhận nguồn gốc Do Thái, nhưng giúp bà khám phá nguồn cội ấy sâu xa hơn.
Đây là một điểm rất quan trọng.
Bởi cuộc đời Edith Stein nằm giữa hai thực tại đau đớn của lịch sử: Dân tộc Do Thái của bà. và Đức tin Kitô giáo mà bà đã đón nhận.
Sau này, chính vì là người Do Thái, bà sẽ bị Đức Quốc xã bắt giữ.
Nhưng lúc ấy, Edith đã hiểu một điều: Đức Kitô không phải là lý do để bà ghét bỏ dân tộc mình.
Trái lại. Tình yêu Đức Kitô khiến bà muốn chia sẻ nỗi đau của dân tộc mình.
6. “CON KHÔNG MUỐN GIỎI CHO RIÊNG MÌNH”
Sau khi trở thành Kitô hữu, Edith không vứt bỏ trí tuệ. Bà tiếp tục nghiên cứu. Tiếp tục viết. Tiếp tục giảng dạy. Bà làm việc rất nhiều.
Bà nghiên cứu triết học của Thánh Tôma Aquinô, dịch các tác phẩm triết học và thần học, đồng thời suy tư về giáo dục, nhân học và vai trò của phụ nữ.
Đây là một bài học rất đẹp: Theo Chúa không có nghĩa là chôn vùi tài năng.
Ngược lại. Theo Chúa là để tài năng tìm được đúng mục đích.
Một người thông minh có thể dùng trí thông minh để kiêu ngạo. Nhưng cũng có thể dùng nó để phục vụ.
Một người có tiền có thể dùng tiền để xây dựng cái tôi. Nhưng cũng có thể dùng nó để cứu giúp người khác.
Một người có ảnh hưởng có thể dùng ảnh hưởng để tìm danh tiếng. Nhưng cũng có thể dùng nó để nâng người khác lên.
Edith Stein dần hiểu rằng học thuật cũng có thể trở thành một hình thức phục vụ Thiên Chúa.
Tri thức không còn là chiếc ngai của cái tôi. Nó trở thành một món quà để phục vụ.
7. NHƯNG RỒI CÁNH CỬA SỰ NGHIỆP ĐÓNG LẠI
Có một điều rất đau trong cuộc đời Edith Stein.
Dù tài năng, dù học thuật xuất sắc, dù có năng lực, bà vẫn gặp những rào cản lớn trong sự nghiệp đại học. Là phụ nữ, bà gặp nhiều hạn chế. Rồi tình hình chính trị ở Đức ngày càng trở nên nguy hiểm đối với người Do Thái.
Năm 1933, luật lệ của chế độ Đức Quốc xã khiến Edith không còn có thể tiếp tục con đường giảng dạy đại học như trước. Có những cánh cửa đóng lại không phải vì chúng ta thất bại.
Có những cánh cửa đóng lại vì Thiên Chúa đang dẫn chúng ta sang một con đường khác.
Điều khó là: Khi cánh cửa mình muốn đóng lại, mình thường nghĩ Thiên Chúa đã bỏ mình.
Nhưng đôi khi: Cánh cửa đóng lại… lại chính là lúc một cánh cửa khác mở ra.
8. MỘT NGƯỜI PHỤ NỮ TỪ BỎ ÁNH ĐÈN ĐỂ BƯỚC VÀO THINH LẶNG
Edith Stein gia nhập dòng Cát Minh Nhặt Phép tại Köln năm 1933.
Bà nhận tên dòng: Teresa Benedicta của Thập Giá – Têrêsa Benedicta Thánh Giá.
Tên ấy không phải là một sự tình cờ. Bởi Thập Giá sẽ trở thành trung tâm của cuộc đời bà.
Từ một phụ nữ sống giữa trường đại học, sách vở, hội thảo và thế giới trí thức… Edith bước vào một tu viện.
Thế giới có thể nhìn vào và nghĩ: “Một người tài năng như vậy mà lại đi tu?”
Nhưng Edith hiểu điều gì đó sâu hơn. Không phải bà chạy trốn thế giới. Bà muốn thuộc về Thiên Chúa để có thể trao chính mình cách trọn vẹn hơn.
Bà từng hiểu rằng càng được kéo đến gần Thiên Chúa, con người càng phải bước ra khỏi chính mình để đem sự sống của Thiên Chúa vào thế giới.
Đó là một nghịch lý tuyệt đẹp: Càng gần Chúa, càng phải gần con người.
Càng yêu Chúa, càng phải biết đau với nỗi đau của người khác. Càng cầu nguyện, càng không thể vô cảm.
9. NHƯNG LỊCH SỬ NGÀY CÀNG TỐI
Đức Quốc xã bắt đầu cuộc đàn áp người Do Thái ngày càng khốc liệt.
Edith hiểu mình đang đứng trước một nguy hiểm thực sự.
Năm 1938, bà được chuyển từ Köln sang tu viện Cát Minh ở Echt, Hà Lan, nhằm giảm nguy cơ bị bắt giữ. Nhưng sự an toàn ấy không kéo dài.
Năm 1940, Đức Quốc xã chiếm Hà Lan.
Năm 1942, Hội đồng Giám mục Công giáo Hà Lan công khai lên tiếng phản đối việc trục xuất người Do Thái. Sau đó, chính quyền Đức Quốc xã trả đũa bằng việc bắt cả những người Do Thái đã trở thành Kitô hữu.
Ngày 2 tháng 8 năm 1942, Gestapo đến tu viện. Edith đang ở đó. Em gái bà, Rosa, cũng ở đó. Rosa đã trở thành Kitô hữu và phục vụ tại tu viện. Hai chị em bị bắt.
Theo chứng từ được Tòa Thánh ghi lại, những lời cuối cùng được nghe từ Edith tại Echt, khi bà nắm lấy tay em gái mình, là: “Hãy đi, chúng ta đi cho dân tộc của chúng ta.”
Một câu nói ngắn. Nhưng chứa cả một đời người.
10. “CHÚNG TA ĐI CHO DÂN TỘC CỦA CHÚNG TA”
Hãy dừng lại một chút ở câu nói ấy. Edith có thể đã tìm cách chạy trốn. Có người muốn cứu bà.
Nhưng bà không muốn mình được cứu theo cách tách khỏi số phận của những người đồng bào đang bị bách hại.
Trong bài giảng phong thánh năm 1998, Thánh Gioan Phaolô II kể rằng Edith đã từ chối ý tưởng được cứu riêng vì bà không muốn mình được hưởng một đặc ân mà những người anh chị em Do Thái của mình không có.
Đây chính là điều làm cho Edith Stein trở thành một chứng nhân đặc biệt.
Bà không chỉ nói về tình yêu. Bà bước vào nỗi đau của người khác.
Không chỉ nói về Thập Giá. Bà vác Thập Giá.
Không chỉ nói về sự thật. Bà sống với sự thật đến tận cùng.
11. AUSCHWITZ – NƠI MỘT TRÍ THỨC BỊ TƯỚC MẤT MỌI THỨ
Edith Stein bị đưa qua các trại trung chuyển và cuối cùng đến Auschwitz.
Tại đó, bà và Rosa chết trong phòng hơi ngạt cùng với nhiều người Do Thái khác.
Một trí thức. Một triết gia. Một nữ tu. Một người con. Một người chị. Một người Do Thái. Một Kitô hữu.
Tất cả những danh hiệu ấy cuối cùng không còn bảo vệ được bà. Trước cỗ máy giết người của Đức Quốc xã, Edith Stein bị tước khỏi tất cả. Không còn học vị. Không còn sách vở. Không còn giảng đường. Không còn danh tiếng. Không còn tương lai.
Chỉ còn lại: một con người đứng trước Thiên Chúa.
Và chính ở đó, chúng ta bắt đầu hiểu sâu hơn điều Edith đã đi tìm suốt cuộc đời.
12. NẾU MỌI THỨ BỊ LẤY ĐI, TÔI CÒN LẠI GÌ?
Đây có lẽ là câu hỏi Edith Stein đặt ra cho con người thời đại hôm nay.
Chúng ta thường định nghĩa mình bằng những thứ bên ngoài: “Tôi là bác sĩ.” “Tôi là kỹ sư.” “Tôi là doanh nhân.” “Tôi có bằng này.” “Tôi có công việc kia.” “Tôi có bao nhiêu người theo dõi.” “Tôi có bao nhiêu tiền.” “Tôi có một gia đình thế này.”
Nhưng nếu một ngày tất cả bị lấy đi thì sao? Nếu mất công việc? Nếu mất tiền? Nếu mất danh tiếng? Nếu mất sức khỏe? Nếu không còn ai công nhận?
Nếu không còn mạng xã hội để chứng minh mình là ai? Tôi là ai?
Edith Stein đã đi qua câu hỏi ấy bằng một cách cực kỳ đau đớn.
Và câu trả lời của bà không nằm ở những gì bà sở hữu.
Căn tính sâu nhất của con người nằm nơi Thiên Chúa.
13. “AI TÌM KIẾM SỰ THẬT THÌ ĐANG TÌM KIẾM THIÊN CHÚA”
Đây là một trong những câu nói nổi tiếng nhất được gắn với Edith Stein:
“Ai tìm kiếm sự thật thì đang tìm kiếm Thiên Chúa, dù người ấy có ý thức về điều đó hay không.”
Thánh Gioan Phaolô II đã nhắc lại tư tưởng này trong lễ phong thánh của Edith.
Điều này đặc biệt mạnh mẽ trong thời đại chúng ta. Bởi ngày nay có quá nhiều thứ gọi là “sự thật”. Mỗi người một ý kiến. Mỗi mạng xã hội một thuật toán. Mỗi cộng đồng một hệ giá trị. Người ta có thể tạo ra một phiên bản sự thật phù hợp với mình.
Nhưng Edith Stein nhắc chúng ta: Đừng chỉ hỏi: “Điều gì có lợi cho tôi?”
Hãy hỏi: “Điều gì là thật?”
Đừng chỉ hỏi: “Điều gì khiến tôi nổi tiếng?”
Hãy hỏi: “Điều gì làm tôi trở thành một con người tốt hơn?”
Đừng chỉ hỏi: “Người khác nghĩ gì về tôi?”
Hãy hỏi: “Thiên Chúa nhìn thấy gì trong trái tim tôi?”
14. EDITH STEIN VÀ NHỮNG NGƯỜI TRẺ ĐANG MẤT PHƯƠNG HƯỚNG
Có lẽ Edith Stein đặc biệt gần với người trẻ. Bởi bà cũng từng đặt câu hỏi về tự do. Bà từng muốn tự quyết định. Từng muốn dựa vào sức mình. Từng đi tìm ý nghĩa.
Và cuối cùng nhận ra: Tự do không phải là muốn gì làm nấy. Tự do là biết mình thuộc về ai.
Thánh Gioan Phaolô II nhận xét rằng Edith đã đi từ mong muốn hoàn toàn tự quyết đến nhận thức rằng con người chỉ thực sự tự do khi trao mình cho tình yêu của Đức Kitô.
Đây là một nghịch lý của Tin Mừng.
Thế giới nói: “Muốn tự do thì đừng thuộc về ai.”
Đức Kitô nói: “Hãy trao chính mình cho Ta, và con sẽ được tự do.”
Thế giới nói: “Đừng để ai kiểm soát cuộc đời mình.”
Đức Kitô nói: “Đừng để tội lỗi kiểm soát con.”
Thế giới nói: “Hãy sống cho chính mình.”
Đức Kitô nói: “Ai muốn cứu mạng sống mình thì sẽ mất.”
Edith Stein đã chọn con đường thứ hai.
15. “KHOA HỌC CỦA THẬP GIÁ”
Một trong những tác phẩm cuối cùng của Edith Stein là nghiên cứu về Thánh Gioan Thánh Giá, thường được biết đến với tên “Khoa học của Thập Giá” (The Science of the Cross).
Đây không chỉ là một công trình nghiên cứu. Nó gần như là lời giải thích cho chính cuộc đời bà.
Edith hiểu rằng có một thứ tri thức không thể học bằng sách. Không thể học bằng bằng cấp. Không thể học bằng lý thuyết.
Đó là: tri thức của Thập Giá.
Có những điều chỉ hiểu được khi đã đau. Có những điều chỉ hiểu được khi đã mất. Có những điều chỉ hiểu được khi đã yêu đến mức chấp nhận hy sinh.
Có những điều chỉ hiểu được khi đứng trước một điều mình không thể thay đổi và vẫn nói: “Lạy Chúa, con tín thác vào Ngài.”
Năm 1941, Edith viết về scientia crucis – “khoa học của Thập Giá”: con người chỉ thật sự biết khoa học ấy khi đã thực sự kinh nghiệm Thập Giá. Bà cũng diễn tả lời cầu nguyện của mình bằng câu Latin:
“Ave, Crux, Spes unica” – “Kính chào Thập Giá, niềm hy vọng duy nhất của chúng con.”
Thật lạ.
Một người đã dành cả đời để tìm kiếm tri thức cuối cùng lại nhận ra rằng: có một sự thật chỉ có thể học bằng tình yêu.
16. THẬP GIÁ KHÔNG PHẢI LÀ NƠI TÌNH YÊU CHẾT
Đối với Edith Stein, Thập Giá không đơn thuần là đau khổ.
Thập Giá là nơi tình yêu được chứng minh.
Đó là lý do trong lễ phong thánh Edith Stein, Thánh Gioan Phaolô II nhấn mạnh rằng thông điệp của Thập Giá không phải là sự tôn vinh đau khổ vì đau khổ, nhưng là lời mời bước vào tình yêu: tình yêu làm cho đau khổ sinh hoa trái, và đau khổ có thể làm tình yêu trở nên sâu sắc hơn.
Điều này rất quan trọng.
Kitô giáo không dạy chúng ta: “Hãy thích đau khổ.”
Kitô giáo dạy: “Nếu đau khổ không thể tránh khỏi, đừng để nó trở thành vô nghĩa.”
Có những nỗi đau chúng ta không chọn. Một căn bệnh. Một cuộc chia tay. Một người thân qua đời. Một thất bại. Một giấc mơ tan vỡ. Một sự bất công. Một lần bị phản bội. Chúng ta không thể luôn chọn điều xảy ra với mình.
Nhưng có thể chọn: mình sẽ trở thành người thế nào giữa điều đó.
Đó chính là một phần của “khoa học Thập Giá”.
17. EDITH STEIN – NGƯỜI PHỤ NỮ ĐỨNG GIỮA HAI THẾ GIỚI
Edith Stein là một nhân vật đặc biệt vì cuộc đời bà đứng giữa nhiều thế giới.
Giữa Do Thái giáo và Kitô giáo. Giữa triết học và thần học. Giữa lý trí và đức tin. Giữa học thuật và đời sống cầu nguyện. Giữa phụ nữ và xã hội thời đại. Giữa tự do và dâng hiến. Giữa sự sống và cái chết. Giữa Auschwitz và niềm hy vọng phục sinh.
Bà không giải quyết những căng thẳng ấy bằng cách chạy trốn. Bà đi sâu vào chúng.
Và chính vì thế, cuộc đời bà trở thành một cây cầu.
Thánh Gioan Phaolô II đã chọn Edith Stein làm một trong những vị đồng bổn mạng của châu Âu vào năm 1999, cùng với Thánh Bridget Thụy Điển và Thánh Catarina Siena. Ngài nhìn nơi Edith một biểu tượng của những bi kịch châu Âu thế kỷ XX, đồng thời là chứng nhân cho phẩm giá con người và sự hòa giải.
18. MỘT CÂU CHUYỆN VỀ PHẨM GIÁ CON NGƯỜI
Edith Stein chết vì một chế độ đã cố gắng chia nhân loại thành những nhóm “đáng sống” và “không đáng sống”.
Nhưng Tin Mừng nói điều ngược lại: Mỗi con người đều mang phẩm giá vì được Thiên Chúa dựng nên.
Vì thế, việc tưởng nhớ Edith Stein không thể chỉ là việc tôn kính một vị thánh.
Nó còn là một lời cảnh tỉnh. Khi con người bắt đầu coi người khác như “loại người thấp hơn”… Khi chúng ta bắt đầu khinh thường một dân tộc… Một nhóm người… Một người nghèo… Một người nhập cư… Một người khác quan điểm… Một người yếu đuối… Một người thất bại…
Thì chúng ta đang bước vào một con đường nguy hiểm.
Edith Stein đã trở thành một lời nhắc: Không có con người nào là “người dư thừa”.
Không có ai được phép bị tước mất phẩm giá. Và tình yêu của Đức Kitô không có biên giới.
19. EDITH STEIN KHÔNG CHỈ LÀ MỘT VỊ THÁNH CỦA QUÁ KHỨ
Nếu Edith Stein chỉ là một phụ nữ chết năm 1942, câu chuyện có thể đã kết thúc ở Auschwitz. Nhưng không.
Ngày 11 tháng 10 năm 1998, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II tuyên phong thánh cho Edith Stein tại Rôma.
Giáo Hội gọi bà là: Thánh Têrêsa Benedicta Thánh Giá.
Một người Do Thái. Một triết gia. Một nữ tu Cát Minh. Một vị tử đạo. Một người phụ nữ của thế kỷ XX.
Nhưng điều đáng kinh ngạc nhất không phải là danh hiệu.
Đó là: một người đã đi tìm sự thật và cuối cùng để cho Sự Thật tìm thấy mình.
20. CÓ THỂ BẠN CŨNG ĐANG ĐI TÌM NHƯ EDITH STEIN
Có thể bạn đang ở tuổi 20. Bạn chưa biết mình muốn làm gì.
Có thể bạn đang 30. Bạn đã có công việc nhưng vẫn cảm thấy trống rỗng.
Có thể bạn 40. Bạn đã đạt được nhiều thứ nhưng bắt đầu tự hỏi: “Rồi sao nữa?”
Có thể bạn 50, 60… Và nhìn lại cuộc đời, bạn nhận ra mình đã chạy quá nhanh.
Bạn có tiền. Nhưng mất bình an.
Có thành công. Nhưng mất thời gian cho gia đình.
Có nhiều người biết mình. Nhưng rất ít người thật sự hiểu mình.
Có hàng nghìn người theo dõi. Nhưng vẫn cô đơn.
Có thể bạn vẫn đi lễ. Nhưng lâu rồi chưa thật sự cầu nguyện.
Có thể bạn vẫn nói: “Con tin Chúa.” Nhưng trong thực tế, bạn vẫn muốn tự mình kiểm soát mọi thứ.
Nếu vậy, câu chuyện Edith Stein có một điều muốn nói với bạn: Đừng sợ hành trình đi tìm.
Đừng sợ đặt câu hỏi. Đừng sợ nói với Chúa: “Lạy Chúa, con chưa hiểu.” “Con đang hoang mang.” “Con không biết phải đi đâu.” “Con không biết đời con có ý nghĩa gì.” “Con không biết tại sao Chúa lại để chuyện này xảy ra.”
Những câu hỏi chân thành không làm Thiên Chúa sợ.
Đôi khi chính từ câu hỏi chân thành ấy… một hành trình đức tin thật sự bắt đầu.
21. ĐIỀU EDITH STEIN MUỐN NÓI VỚI NGƯỜI TRẺ HÔM NAY
Có lẽ nếu Edith Stein có thể ngồi trước một nhóm bạn trẻ hôm nay, bà sẽ không bắt đầu bằng một bài giảng dài.
Có thể bà chỉ hỏi: “Em đang tìm kiếm điều gì?”
Không phải: “Em muốn kiếm bao nhiêu tiền?”
Mà: “Em muốn trở thành người như thế nào?”
Không phải: “Em muốn được bao nhiêu người yêu thích?”
Mà: “Em muốn yêu ai?”
Không phải: “Em muốn người khác nghĩ gì về mình?”
Mà: “Thiên Chúa muốn em trở thành ai?”
Không phải: “Em muốn tránh mọi đau khổ thế nào?”
Mà: “Nếu đau khổ đến, em sẽ để nó biến mình thành người cay đắng hay người biết yêu hơn?”
Đó là những câu hỏi của Edith Stein. Và cũng có thể là những câu hỏi của chúng ta.
22. THÀNH CÔNG LỚN NHẤT KHÔNG PHẢI LÀ ĐƯỢC NHIỀU NGƯỜI BIẾT ĐẾN
Edith Stein từng đứng trước thế giới học thuật. Bà có tài năng. Có trí tuệ. Có khả năng trở thành một học giả nổi tiếng.
Nhưng cuối cùng, cuộc đời bà không được nhớ đến chủ yếu vì những học vị.
Người ta nhớ bà vì bà đã sống cho một điều lớn hơn chính mình.
Đây là một bài học rất mạnh cho thời đại “sống để được nhìn thấy”.
Ngày nay, người ta dễ bị cuốn vào việc xây dựng hình ảnh: Tôi đẹp thế nào. Tôi giàu thế nào. Tôi thành công thế nào. Tôi được bao nhiêu lượt thích. Bao nhiêu người theo dõi. Bao nhiêu người biết đến.
Nhưng Edith Stein đặt ra một câu hỏi khác: Nếu tất cả những ánh nhìn ấy biến mất, tôi còn là ai?
Chúa không hỏi: “Con có bao nhiêu người hâm mộ?”
Chúa hỏi: “Con có yêu không?”
Không phải: “Con đã nổi tiếng đến đâu?”
Mà: “Con đã sống trung thành đến đâu?”
23. NGƯỜI PHỤ NỮ CỦA THẬP GIÁ
Tên dòng của Edith là: Teresa Benedicta của Thập Giá.
Và cuối cùng, chính cuộc đời bà trở thành một lời giải thích cho cái tên ấy.
Bà không chỉ đeo Thập Giá. Bà sống dưới bóng Thập Giá. Bà không chỉ nghiên cứu Thập Giá. Bà bước vào Thập Giá. Bà không chỉ nói về hy sinh. Bà hiến dâng chính mình.
Đó là lý do Giáo Hội nhìn nhận bà như một vị tử đạo. Nhưng điều làm bà trở thành chứng nhân không chỉ là cách bà chết.
Mà là cách bà đã sống trước khi chết.
Một cuộc đời tìm kiếm. Một cuộc đời học hỏi. Một cuộc đời yêu mến. Một cuộc đời cầu nguyện. Một cuộc đời phục vụ. Một cuộc đời trung thành.
Rồi cuối cùng: một cuộc đời được trao ban.
24. VÀ ĐÂY LÀ CÂU HỎI DÀNH CHO MỖI CHÚNG TA
Nếu hôm nay Chúa hỏi bạn: “Con đang tìm gì?” Bạn sẽ trả lời thế nào?
Tiền? Tình yêu? Sự nghiệp? Một người bạn đời? Sự công nhận? Một tương lai an toàn? Hay chính Thiên Chúa?
Nếu Chúa hỏi: “Con muốn trở thành người thế nào?”
Bạn sẽ trả lời: “Một người thành công”?
Hay: “Một người biết yêu.”
Nếu Chúa hỏi: “Con có sẵn sàng trao cho Ta điều con quý nhất không?”
Bạn sẽ nói gì? Có thể bạn chưa trả lời được. Không sao.
Edith Stein cũng đã từng là một người đang đi tìm. Điều quan trọng không phải là chúng ta đã có tất cả câu trả lời.
Điều quan trọng là: chúng ta có đủ thành thật để tiếp tục đi tìm sự thật hay không.
25. “CHÂN LÝ ĐÃ CHINH PHỤC TÔI”
Có một nghịch lý tuyệt đẹp trong cuộc đời Edith Stein.
Bà bắt đầu bằng việc muốn tìm kiếm chân lý.
Nhưng cuối cùng bà nhận ra: Chân lý không phải một vật để mình sở hữu.
Chân lý là một Đấng. Và khi gặp Đức Kitô, bà không còn nói: “Cuối cùng tôi đã hiểu hết.”
Mà cuộc đời bà như đang nói: “Cuối cùng, tôi đã biết mình thuộc về ai.”
Đó mới là bình an. Không phải bình an vì cuộc đời không còn đau khổ.
Mà bình an vì giữa đau khổ… mình biết mình không cô độc.
26. EDITH STEIN VÀ NIỀM HY VỌNG CHO NHỮNG NGƯỜI ĐANG ĐAU KHỔ
Nếu bạn đang đau khổ hôm nay, Edith Stein không nói với bạn: “Đừng đau.”
Bà cũng không nói: “Chỉ cần cầu nguyện là mọi chuyện sẽ biến mất.” Không.
Cuộc đời bà cho chúng ta một điều sâu hơn: Có thể đau khổ mà vẫn hy vọng.
Có thể mất mát mà vẫn yêu. Có thể bị từ chối mà vẫn giữ phẩm giá. Có thể bước vào đêm tối mà vẫn tin rằng bình minh tồn tại. Có thể không hiểu chương hiện tại của cuộc đời mình mà vẫn tin Thiên Chúa chưa viết xong câu chuyện.
Đó chính là niềm hy vọng của Thập Giá.
27. EDITH STEIN – MỘT NGỌN ĐÈN GIỮA THẾ KỶ TỐI
Thế kỷ XX đã chứng kiến chiến tranh, chủ nghĩa cực đoan, Holocaust và những cuộc tàn sát kinh hoàng.
Edith Stein không thể ngăn cỗ máy Đức Quốc xã. Bà không thể cứu tất cả những người bị giết. Bà không thể thay đổi lịch sử.
Nhưng bà có thể quyết định: mình sẽ sống thế nào giữa lịch sử ấy.
Và bà đã chọn tình yêu. Chọn sự thật. Chọn Thiên Chúa. Chọn liên đới với dân tộc mình. Chọn Thập Giá. Chọn trung thành.
Đó là điều mỗi người chúng ta vẫn có thể làm hôm nay.
Chúng ta không kiểm soát được toàn bộ thế giới. Nhưng chúng ta có thể quyết định: mình sẽ trở thành người thế nào trong thế giới này.
28. LỜI NHẮN CUỐI CÙNG TỪ EDITH STEIN
Edith Stein từng đi qua một hành trình rất dài:
Từ cô gái Do Thái… đến người không còn cầu nguyện.
Từ người hoài nghi… đến nhà triết học.
Từ nhà triết học… đến người tìm thấy Đức Kitô.
Từ người tìm thấy Đức Kitô… đến nữ tu Cát Minh.
Từ nữ tu Cát Minh… đến người ôm lấy Thập Giá.
Và từ Thập Giá… đến vinh quang của một vị thánh.
Cuộc đời ấy nói với chúng ta: Đừng vội kết luận về chính mình.
Bạn có thể đang ở một chương rất tối. Nhưng Thiên Chúa chưa viết hết câu chuyện.
Bạn có thể đang hoang mang. Nhưng hành trình đi tìm có thể chính là nơi ân sủng bắt đầu.
Bạn có thể đã từng rời xa Chúa. Nhưng Chúa chưa từng rời xa bạn.
Bạn có thể nghĩ mình đã mất quá nhiều. Nhưng trong tay Thiên Chúa, không có gì là quá muộn.
Và nếu hôm nay bạn đang hỏi: “Đâu là sự thật?” Hãy nhớ Edith Stein.
Nếu bạn đang hỏi: “Đời tôi có ý nghĩa gì?” Hãy nhớ Edith Stein.
Nếu bạn đang hỏi: “Tại sao tôi phải vác Thập Giá?” Hãy nhớ Edith Stein.
Nếu bạn đang hỏi: “Tôi phải sống thế nào giữa một thế giới đầy bóng tối?” Hãy nhớ Edith Stein.
Bởi bà đã đi qua một thế giới như thế.
Và bà đã để lại một lời chứng: Bóng tối không phải là tiếng nói cuối cùng.
KẾT: “AVE, CRUX, SPES UNICA”
Edith Stein chết tại Auschwitz. Nhưng Auschwitz không phải là lời cuối cùng về Edith Stein.
Lời cuối cùng là Thiên Chúa.
Phòng hơi ngạt không phải là lời cuối cùng. Tình yêu mạnh hơn sự chết.
Sự bách hại không phải là lời cuối cùng. Sự trung thành mới là lời cuối cùng.
Thập Giá không phải là lời cuối cùng. Phục Sinh mới là lời cuối cùng.
Edith Stein đã đi tìm sự thật bằng trí tuệ. Nhưng cuối cùng, sự thật đã chạm đến trái tim bà.
Và khi gặp Đức Kitô, bà hiểu rằng: con người không được sinh ra chỉ để tồn tại.
Con người được sinh ra để yêu. Để trao ban. Để thuộc về Thiên Chúa. Để trở thành chính mình trong Thiên Chúa.
Và nếu có lúc phải đi qua Thập Giá… thì hãy nhớ lời nguyện mà Edith Stein đã mang trong tim:
“Ave, Crux, Spes unica.”
“Kính chào Thập Giá, niềm hy vọng duy nhất.”
Xin Thánh Têrêsa Benedicta Thánh Giá – Edith Stein cầu bầu cho chúng ta.
Cho những người trẻ đang đi tìm phương hướng. Cho những người đang hoài nghi. Cho những người đang mất niềm tin. Cho những người đang đau khổ. Cho những người đang mang trong lòng một câu hỏi chưa có lời đáp.
Và nhất là cho mỗi người chúng ta… để giữa một thế giới có quá nhiều tiếng nói, chúng ta vẫn đủ can đảm lắng nghe tiếng nói sâu nhất của trái tim. Để giữa vô vàn điều được gọi là “thành công”, chúng ta không quên điều quan trọng nhất: trở thành một con người biết yêu.
Và để khi cuộc đời đi đến cuối con đường, chúng ta có thể nói:
“Lạy Chúa, con đã đi tìm Chân Lý. Và cuối cùng, con nhận ra Chân Lý chính là Ngài.”
Thánh Têrêsa Benedicta Thánh Giá – Edith Stein, xin cầu cho chúng con.
Amen.
Một vài dữ kiện quan trọng về Edith Stein
Edith Stein sinh ngày 12/10/1891 tại Breslau trong một gia đình Do Thái; bà là người con út trong 11 người con. Bà từng từ bỏ việc cầu nguyện khi còn trẻ, sau đó trở thành một triết gia nổi bật, học với Edmund Husserl, rồi trở lại với đời sống đức tin Công giáo và gia nhập dòng Cát Minh với tên Teresa Benedicta của Thập Giá.
Ngày 2/8/1942, Edith và em gái Rosa bị Gestapo bắt tại tu viện Echt. Hai chị em bị trục xuất đến Auschwitz và chết tại đó.
Edith Stein được Đức Gioan Phaolô II phong thánh ngày 11/10/1998. Ngày 1/10/1999, bà được tuyên bố là một trong ba vị đồng bổn mạng của châu Âu.
Điều đặc biệt nơi Edith Stein là bà không xem việc trở thành Kitô hữu như một sự phủ nhận nguồn gốc Do Thái của mình. Trái lại, đức tin nơi Đức Kitô giúp bà hiểu sâu hơn căn tính và lịch sử của dân tộc mình. Chính vì thế, Giáo Hội nhìn nhận bà như một nhân vật đặc biệt trong cuộc đối thoại giữa người Do Thái và Kitô hữu.
Chìa Khóa Paul TMC
