Càng Quát Mắng, Con Càng Lì: Sai Lầm Nhiều Cha Mẹ Đang Mắc Phải
Có một nghịch lý đang diễn ra trong rất nhiều gia đình: Cha mẹ càng yêu con… lại càng dễ làm tổn thương con.
Vì yêu nên lo. Vì lo nên kiểm soát. Vì muốn con tốt nên liên tục nhắc nhở, quát tháo, răn đe, ép buộc.
Nhưng rồi điều gì xảy ra?
Đứa trẻ ngày càng bướng bỉnh. Càng nói càng không nghe. Càng dạy càng cãi. Có những đứa trẻ mới vài tuổi đã học cách gào lên chống đối. Có những đứa trẻ lớn hơn thì im lặng, lạnh lùng, xa cách với chính bố mẹ mình.
Nhiều cha mẹ đau đớn thốt lên: “Ngày xưa bố mẹ đánh mình còn nặng hơn, mình vẫn ngoan. Sao con mình bây giờ nói mãi không được?”
Nhưng có lẽ, điều đau lòng nhất không phải là trẻ không nghe lời. Mà là người lớn đang dùng quyền lực để thay thế cho sự thấu hiểu.
Đứa trẻ không hư. Đứa trẻ chỉ đang phản ứng với cách người lớn đối xử với mình
Hãy thử tưởng tượng: Mỗi ngày bạn liên tục bị người khác quát:
- “Làm ngay!”
- “Im đi!”
- “Mày sai rồi!”
- “Tại sao nói hoài không hiểu?”
- “Mày mà còn như vậy nữa thì liệu hồn!”
Bạn sẽ cảm thấy thế nào?
Bị coi thường.
Bị áp lực.
Bị tổn thương.
Và dần dần… muốn phản kháng.
Trẻ em cũng vậy. Nhiều người nghĩ trẻ nhỏ thì “không biết gì”. Sai.
Trẻ có thể chưa hiểu hết ngôn từ, nhưng chúng hiểu rất rõ: ánh mắt khinh trách, giọng nói tức giận, sự thất vọng, và cảm giác mình không được yêu thương vô điều kiện.
Một đứa trẻ thường xuyên bị quát mắng sẽ không học được cách cư xử đúng. Nó chỉ học được hai điều: hoặc là sợ hãi, hoặc là chống đối.
Quát mắng có thể khiến trẻ im lặng tức thời, nhưng phá hủy tâm hồn lâu dài
Nhiều cha mẹ tưởng rằng: “Con im rồi, tức là cách mình hiệu quả.” => Không.
Đó chỉ là sự phục tùng vì sợ hãi.
Một đứa trẻ lớn lên trong tiếng quát mắng liên tục sẽ dần đánh mất: sự tự tin, cảm giác an toàn, khả năng bộc lộ cảm xúc, và niềm tin vào cha mẹ.
Có những đứa trẻ ngoài mặt rất ngoan. Nhưng bên trong đầy tổn thương.
Chúng không dám nói thật vì sợ bị la. Không dám mắc lỗi vì sợ bị phạt. Không dám tâm sự vì biết chắc mình sẽ bị trách móc.
Rồi đến tuổi dậy thì… Khoảng cách bắt đầu xuất hiện.
Cha mẹ không còn hiểu con. Con cũng không còn muốn mở lòng với cha mẹ.
Nhiều người lớn sau này mang theo cả tuổi thơ đầy tiếng quát vào cuộc đời: dễ nóng giận, tự ti, khó yêu thương, hoặc luôn cảm thấy mình “không đủ tốt”.
Một câu nói cay nghiệt có thể chỉ mất vài giây để thốt ra. Nhưng đôi khi phải mất cả đời để chữa lành.
Roi vọt không tạo ra nhân cách. Nó chỉ tạo ra nỗi sợ
Có người nói: “Không đánh đòn thì sao dạy được con?”
Nhưng hãy nhìn thật kỹ: Đứa trẻ tránh làm sai vì hiểu đúng sai… hay chỉ vì sợ bị đánh?
Hai điều đó hoàn toàn khác nhau.
Một đứa trẻ bị đòn roi thường sẽ: nói dối giỏi hơn để tránh phạt, giấu cảm xúc thật, hoặc học rằng: người mạnh hơn có quyền làm đau người yếu hơn.
Và rồi điều nguy hiểm nhất xảy ra: Trẻ bắt đầu dùng chính bạo lực ấy với em mình, bạn bè mình, hoặc sau này với gia đình của chính nó.
Nỗi đau luôn có xu hướng truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác… nếu không có ai đủ tỉnh thức để dừng lại.
Điều trẻ cần không phải một người luôn đúng. Mà là một người chịu hiểu mình
Rất nhiều cha mẹ luôn muốn thắng trong mọi cuộc đối thoại với con. Con cãi một câu, cha mẹ phải thắng mười câu. Nhưng giáo dục chưa bao giờ là một cuộc chiến thắng – thua.
Nếu cha mẹ thắng mà con tổn thương… thì cuối cùng ai mới là người thua?
Điều kỳ diệu nhất với một đứa trẻ không phải là có cha mẹ hoàn hảo.
Mà là có cha mẹ biết: lắng nghe, kiềm chế cảm xúc, xin lỗi khi sai, và yêu thương ngay cả khi con chưa ngoan.
Một đứa trẻ được tôn trọng sẽ học cách tôn trọng người khác. Một đứa trẻ được lắng nghe sẽ biết lắng nghe. Một đứa trẻ được yêu thương đúng cách sẽ lớn lên với một trái tim lành mạnh.
Thay đổi cách nói – thay đổi cả cuộc đời một đứa trẻ
Thay vì:
- “Con phiền quá!”
Hãy thử:
- “Mẹ đang mệt, cho mẹ nghỉ một chút nhé.”
Thay vì:
- “Con hư quá!”
Hãy nói:
- “Hành động này không tốt, nhưng mẹ tin con có thể làm tốt hơn.”
Thay vì:
- “Im ngay!”
Hãy thử:
- “Mẹ biết con đang tức giận. Mình cùng bình tĩnh rồi nói chuyện nhé.”
Những câu nói ấy không làm cha mẹ mất quyền uy. Ngược lại, nó khiến trẻ cảm nhận được sự yêu thương và tôn trọng. Và chính điều đó mới tạo ra sự hợp tác thật sự.
Đứa trẻ hôm nay sẽ trở thành người lớn của ngày mai
Cách bạn nói với con hôm nay… sẽ trở thành tiếng nói bên trong đầu con suốt phần đời còn lại.
Nếu hôm nay con luôn nghe:
- “Con vô dụng!”
- “Con làm gì cũng sai!”
- “Sao con không bằng người ta?”
Mai này lớn lên, có thể chính con cũng sẽ tự nói với mình như vậy.
Nhưng nếu hôm nay con được nghe:
- “Không sao, ai cũng có lúc mắc lỗi.”
- “Bố mẹ luôn ở đây.”
- “Con rất đáng quý.”
- “Mình cùng sửa nhé.”
Thì sau này, giữa những giông bão cuộc đời, con vẫn còn một nơi bình yên để tự đứng dậy.
Một ngày nào đó, con sẽ lớn
Rồi sẽ có ngày: bạn không còn phải nhặt đồ chơi cho con, không còn nghe tiếng con gọi mỗi sáng, không còn những lần con chạy theo ôm chân bố mẹ.
Trẻ con lớn nhanh lắm.
Điều còn ở lại mãi không phải là: căn nhà rộng bao nhiêu, đồ chơi đắt tiền thế nào, hay điểm số đẹp ra sao. Mà là ký ức về cách cha mẹ đã yêu thương chúng.
Một đứa trẻ được nuôi lớn bằng sự tôn trọng và thấu hiểu… sẽ không chỉ ngoan hơn. Mà còn hạnh phúc hơn.
- Bạn đã từng vô tình làm tổn thương con bằng những lời nói nóng giận chưa?
- Hãy chia sẻ bài viết này để nhiều cha mẹ hiểu rằng: yêu thương thôi chưa đủ, còn cần đúng cách.
- Nếu bạn đang làm cha mẹ, hãy dành vài phút đọc hết bài này. Có thể nó sẽ thay đổi cách bạn nói chuyện với con suốt phần đời còn lại.
Chìa Khóa TMC
