Hồn Xưa Trong Gió Lộng: Góc Nhìn Sâu Về Sự Xuống Cấp Của Văn Hóa Ứng Xử
Có người hỏi tôi: “Văn hóa là gì mà phải xót xa khi nó mất đi?”. Tôi chỉ cười và nhớ về những buổi chiều xưa, khi đứa trẻ đi học về phải khoanh tay cúi đầu chào từ bậc cửa, khi lời chửi thề là một điều gì đó xa xỉ và đáng hổ thẹn. Văn hóa không nằm trong bảo tàng; nó nằm ở cách chúng ta đối đãi với nhau giữa đời thường.
1. Những “vết rạn” trên nền gạch cổ
Gần đây, báo chí nhắc nhiều đến cụm từ “nạn mất dạy” hay “học trò ngày càng láo”. Những từ ngữ ấy nghe thật trần trụi, thật xót xa, nhưng nó là nhát dao mổ xẻ thẳng vào khối u nhọt của xã hội.
- Sự lên ngôi của cái tôi ích kỷ: Khi “Tôn sư trọng đạo” bị thay thế bằng tư duy “mua – bán” giáo dục, người thầy không còn là ngọn hải đăng, mà chỉ là người cung cấp dịch vụ.
- Văn hóa “chửi” và sự dễ dãi của đám đông: Thật kỳ lạ khi chúng ta chấp nhận “bún mắng, cháo chửi” như một nét đặc sản. Khi sự thô lỗ được bình thường hóa, thì đạo đức đương nhiên sẽ bị hạ thấp. Chúng ta đang vô tình nuôi dưỡng những “quái thai văn hóa” chỉ vì sự tặc lưỡi cho qua.
2. Giáo dục: Khi kiến thức đè bẹp nhân cách
Chúng ta có những bộ sách giáo khoa dày cộm, những kỳ thi rực rỡ huy chương, nhưng lại thiếu những giờ học làm người thực thụ.
“Tiên học lễ, hậu học văn” – câu khẩu hiệu treo ở mọi ngôi trường, nhưng dường như chúng ta đang làm ngược lại.
Chúng ta dạy trẻ con cách giải tích phân, cách kiếm tiền, cách thành công, nhưng lại quên dạy chúng cách kiểm soát cơn giận, cách biết ơn và cách trân trọng những giá trị truyền thống. Một đứa trẻ có thể thông thạo công nghệ @ nhưng lại không biết khoanh tay thưa gửi, đó là một thất bại của sự giáo dục tổng thể từ gia đình đến nhà trường.
ÁNH SÁNG CUỐI ĐƯỜNG: VẪN CÒN ĐÓ NHỮNG “MẠCH NGẦM” VĂN HÓA
Dẫu buồn, nhưng tôi chưa bao giờ mất niềm tin. Giữa những ồn ào của mạng xã hội, giữa những clip chửi bới, tôi vẫn thấy những “mạch ngầm” văn hóa âm thầm chảy:
- Sự tử tế bình dị: Đó là hình ảnh các em học sinh ở miền Tây đi học về vẫn khoanh tay chào cha mẹ, chào cả di ảnh của ông bà. Đó là sự “kính nhi viễn chi” không phải vì sợ hãi, mà vì lòng tôn kính tự thân.
- Sự thức tỉnh của cộng đồng: Việc những bài báo về “nạn mất dạy” được quan tâm, việc chính quyền bắt đầu vào cuộc xử lý văn hóa ứng xử… cho thấy chúng ta vẫn còn biết đau. Và khi còn biết đau, nghĩa là chúng ta vẫn còn hy vọng cứu vãn.
Giải pháp nào cho hiện tại?
- Luật pháp phải nghiêm minh: Không có ngoại lệ cho “thiếu gia” hay “người nổi tiếng”. Khi hành vi vô văn hóa phải trả giá đắt, người ta mới học được cách tự trọng.
- Gia đình là thành trì: Nhà trường dạy chữ, nhưng gia đình phải dạy nghĩa. Đừng khoán trắng con cái cho máy tính hay thầy cô.
- Thay đổi từ chính chúng ta: Đừng ủng hộ những quán ăn thiếu tôn trọng khách, đừng “like” những phát ngôn ngông cuồng trên Facebook. Sự dễ dãi của bạn chính là mảnh đất màu mỡ cho sự suy đồi.
Lời kết:
Văn hóa không phải là cái gì đó cao siêu, nó là hơi thở. Đừng để một ngày kia, chúng ta giàu có về tiền bạc nhưng lại trở thành những “kẻ bần cùng về tâm hồn”. Hãy giữ lấy nét thanh lịch của người Tràng An, lòng hiếu khách của người Nam Bộ và sự lễ độ của dân tộc Việt.
Văn hóa còn, dân tộc còn. Văn hóa mất, chúng ta chỉ còn là những thực thể tồn tại không bản sắc.
Bạn nghĩ sao? Liệu chúng ta có thể bắt đầu lại từ việc dạy một đứa trẻ cách chào hỏi thật tâm hôm nay không?
Theo bạn, nguyên nhân lớn nhất khiến văn hóa ứng xử xuống cấp là gì? Hãy chia sẻ ý kiến ở phần bình luận! 👇
Chìa Khóa TMC
